Nieuwe regels dodelijk voor recordjacht bij speerwerpen

SPLIT, 27 aug. De toeschouwers op de tribune zochten nog net geen veilig heenkomen wanneer tijdens atletiekontmoetingen het speerwerpen begon, maar officials hielden in 1984 wel hun hart vast zodra een atleet zo'n puntige staaf lanceerde. Op 2 juli van dat jaar vloog de speer van de Oostduitser Uwe Hohn 104,80 meter ver. Daarmee was de maat vol. Steeds vaker kwam een speer op de hardloopbaan terecht. Het gestroomlijnde projectiel werd aan nieuwe regels gebonden die levensgevaarlijke situaties in de toekomst moesten uitbannen.

Dat laatste is nog steeds het credo van de atletiekbonzen. Gisteren, een dag voor het begin van de Europese atletiekkampioenschappen in het Joegoslavische Split, kwam de technische commissie van de Europese bond unaniem tot de aanbeveling de nieuwe speer waarmee de Engelsman Steve Backley dit jaar een wereldrecord wierp op de zwarte lijst te zetten. De IAAF schaarde zich terstond achter die opvatting. Bovendien werd bekendgemaakt dat zijn record en de eveneens met die speer door de Tsjech Jan Zelezny bereikte afstand van 89,66 van de lijst geschrapt zullen worden. Overigens deelde John Holt, secretaris-generaal van de IAAF, mee dat die beslissing pas over een jaar kan worden genomen wanneer de technische commissie van de wereldfederatie zich in Tokio over de ingewikkelde materie heeft gebogen.

Atleten streven altijd naar sneller, hoger en verder. Alternatieve trainingsmethoden, uitgebalanceerde dieten en verbetering van materialen zijn daarbij algemeen geaccepteerde wapens in die strijd. Maar bij het speerwerpen wordt de recordjacht op praktische gronden aan banden gelegd. De nieuwe speer die Miklos Nemeth, de Olympische kampioen van 1976, op de markt heeft gebracht lijkt de enkele jaren geleden afgekondigde beperkende maatregelen nu dodelijk te hebben getroffen. De vinding van Nemeth luidde een ontwikkeling in waardoor het middenterrein van een atletiekstadion opnieuw te klein zou worden voor het verantwoord afwerken van dit onderdeel. Vier jaar geleden werd met 83,68 meter het eerste wereldrecord met de destijds 'nieuwe' speer gevestigd, met het ontwerp van Nemeth kwam Backley een maand geleden in Christal Palace al tot 90,98 meter.

Nemeth-speer 'Toen ik in Londen zag dat Backley na twee pogingen met zijn normale speer de nieuwe, die van Nemeth, pakte schrok ik enorm. 'Waar moet dat toe leiden', dacht ik', vertelt Mike Gee, secretaris van de technische commissie van de Europese Atletiek Unie en medewerker van de wereldbond IAAF. De Britse atleet had een jaar tevoren nota bene nog fel geprotesteerd tegen het gebruik van de Nemeth-speer, maar liet zijn principiele bezwaren varen toen er een fikse premie voor een wereldrecord te verdienen viel. 'Officieel heeft hij er 10.000 dollar voor gekregen', zegt Gee. Daags na zijn geslaagde poging lag er in Edinburgh zelfs 100.000 dollar voor hem klaar wanneer hij het record nog eens scherper zou stellen. Dat lukte niet. 'Het zou jammer zijn wanneer die worp geschrapt wordt, maar aan de andere kant heb ik de troost dat het wereldrecord op mijn naam blijft staan', reageerde Backley op het tumult rondom zijn recordworp. Met een 'gewone' speer kwam hij dit jaar in Stockholm tot een afstand van 89,58 meter. 'En ik denk dat ik ook met de Sandvic-speer over de negentig meter moet kunnen komen.' Miklos Nemeth kondigde aan in beroep te gaan als zijn speer verboden wordt. De reglementen verbieden namelijk niet met zoveel woorden de subtiele wijziging die hij heeft aangebracht.

Het verschil met het sinds 1986 gangbare, ranke projectiel is dat een veertig centimeter breed gedeelte achter het handvat ruw is. 'Als schuurpapier nummer 30', zegt Jeroen van der Meer, met een worp van 80 meter de Nederlandse recordhouder. De kleine oneffenheden veroorzaken duizenden kleine luchtwervelingen, die een stabiliserende werking hebben waardoor de speer ook verder zweeft. Volgens Van der Meer is het voordeel pas bij echt verre worpen duidelijk. Hij verwacht dat over een jaar in de reglementen wordt opgenomen dat het oppervlak van de speer glad moet zijn. 'Als de IAAF deze ontwikkeling toelaat', voorspelt hij, 'zitten we over een tien, vijftien jaar met het oude probleem.' Dat 'oude probleem' was overigens van een andere aard. De speer had voor de jongste reglementswijziging de neiging plat op het gras terecht te komen en na de landing gevaarlijk ver door te schieten. Bovendien waren er types die het laatste stuk door de lucht 'zwalkten'. Of het puntje van de speer als eerste de grond raakte moest niet zelden door een jurylid worden bepaald. 'Het toernooi is eerlijker geworden. Bij de Olympische Spelen in Moskou werden alle deuren opengezet voor het speerwerpen om er voor te zorgen dat er een optimaal windvoordeel was. Die taferelen zijn nu niet meer mogelijk', aldus Van der Meer.

Punt

De belangrijkste voorgeschreven constructiewijziging na Hohn's wereldrecord was er dan ook op gericht te zorgen dat de speer altijd met de punt in de grond terecht zou komen. Dat had consequenties voor de afstand. Er werd voor die tijd voortdurend bijna honderd meter gegooid (de 104,80 van Hohn was de enige keer dat die grens werd gepasseerd), daarna moest het publiek genoegen nemen met worpen van zo'n 85 meter.

De atletiekwereld is inmiddels in rep en roer. Artikel 186 van het reglement laat geen twijfel bestaan over gewicht (minimaal 800 gram), lengte (2.60 tot 2.70 meter), materiaal (metaal), en andere details maar zwijgt over de gladheid het oppervlak. Geinspireerd door Nemeth is een concurrent bezig met het ontwikkelen van een tape dat hetzelfde effect moet hebben en in de Verenigde Staten wordt een speer getest die hetzelfde oppervlak heeft als een golfballetje.

Voor Split, waar vanavond de kwalificaties speerwerpen worden gehouden, maakt het allemaal weinig verschil. Op Europese- en wereldkampioenschappen en Olympische Spelen mogen speerwerpers net als de deelnemers aan het kogelstoten, discuswerpen en kogelslingeren alleen met materiaal werken dat door de organisator ter beschikking is gesteld. De enige uitzondering op die regel vormen de polsstokhoogspringers, die wel hun persoonlijke stok mogen gebruiken. Achttien maanden voor een groot toernooi maakt de IAAF bekend welke types toegestaan zijn. De Nemeth-speer waarvan een eerste versie door de keuring van de IAAF kwam zal na het jongste geharrewar waarschijnlijk niet op die lijst komen. Achteraf een wereldrecord schrappen is echter ook niet eenvoudig. 'Het zou een gekke indruk maken als een worp met een speer, die op een officiele wedstrijd door een IAAF-afgevaardigde is toegelaten, later toch ongelding wordt verklaard', aldus Mike Gee.