Missie

EEN LEVENSGROOT dilemma rijst op voor de Verenigde Naties. Met vijf veroordelende en sanctionerende resoluties in de hand is de Volkerenorganisatie tegenover agressor Irak de hoedster van de wereldorde, van het volkenrecht. Het is de taak van de VN, daartoe gemachtigd door opeenvolgende uitspraken van de Veiligheidsraad, de status quo ante te herstellen, dat wil zeggen Irak te dwingen onvoorwaardelijk en onmiddellijk het vrije vertrek van alle buitenlanders uit Irak en Koeweit te bewerkstelligen en zich geheel en al uit het veroverde Koeweit terug te trekken. Dat de machtsmiddelen van de VN nagenoeg eenzijdig Amerikaans zijn is niet de verantwoordelijkheid van de Verenigde Staten.

Tegelijkertijd hebben de Verenigde Naties zich dit weekeinde in de persoon van secretaris-generaal Perez de Cuellar opgeworpen als promotor van het op gang brengen van een dialoog met het overigens gewraakte Iraakse regime. Daarmee neemt de Volkerenorganisatie haar oude vertrouwde gedaante aan van verzoener tussen partijen, van de leverancier van goede diensten om diplomatieke impasses te doorbreken en gewelddadige, vredebedreigende conflicten tussen landen en tussen partijen tot een einde te brengen. Het bijleggen van de troebelen in Afghanistan, de totstandkoming van de onafhankelijkheid van Namibie en de bemiddeling in de Golfoorlog zijn hiervan recente voorbeelden.

MAAR HET onderscheid met voorgaande conflicten is dat een van de partijen ditmaal de Verenigde Naties zelf zijn. En een Verenigde Naties die geen onduidelijkheid hebben laten bestaan over de voorwaarden voorwaarden waarover per definitie niet kan worden onderhandeld omdat zij rechtstreeks zijn ontleend aan het volkenrecht zelf. In wezen kan de secretaris-generaal niet veel anders doen dan tegenover zijn Iraakse gesprekspartners herhalen wat er in de resoluties van de Veiligheidsraad staat. Zoals Scowcroft, de veiligheidsadviseur van president Bush heeft aangeduid, kan er over van alles en nog wat worden gepraat zodra Irak aan die resoluties heeft voldaan.

Kortom, diplomatie en rechtshandhaving zijn geen loten aan dezelfde stam. Een voor zichzelf bemiddelende Volkerenorganisatie wekt dan ook al gauw de indruk dat haar voorwaarden niet zo hard zijn als de tekst waarin zij werden vervat suggereerde. De VN als bemiddelaar dreigen hier de VN als handhaver van het volkenrecht in de wielen te rijden.

Overigens is het volstrekt onduidelijk op welke wijze de volkerengemeenschap de agressor tegemoet kan komen. De aanvankelijke eisen van Saddam Hussein aan Koeweit golden slechts een fractie van het grondgebied van het emiraat, maar voor de emir waren die eisen onverteerbaar. Reden waarom hij het overleg in Saoedi-Arabie afbrak en ook later in de crisis, in Kairo, geen aanleiding zag op verzoeningsvoorstellen van Arabische kant in te gaan. Het is niet goed denkbaar dat de VN het als hun taak zouden zien een soevereine staat te bewegen delen van zijn territoir onder dwang af te staan of anderszins zich te schikken in eisen die in strijd zijn met het volkenrecht.

VOORLOPIG KUNNEN we het er op houden dat de missie van Perez de Cuellar vooral een humanitair karakter zal hebben, in de zin dat hij Bagdad er van zal willen overtuigen van het misbruik van vrije burgers en van het schenden van de diplomatieke beginselen af te zien. Dat het regime zelfs de Libanese ambassadeur heeft laten vastnemen moet een slecht voorteken worden genoemd.