Indonesie schaft de censuur ten dele af

JAKARTA, 27 aug. De Indonesische regering heeft in een speciale kabinetszitting besloten om kritische berichtgeving in buitenlandse kranten niet langer te censureren. Er komt bovendien een einde aan de praktijk dat Indonesische krantenredacties telefonisch worden geinstrueerd om bepaalde onderwerpen te laten rusten.

Dat zei coordinerend minister van politiek en veiligheid, ex-admiraal Sudomo, dit weekeinde in Surabaya, waar hij de openbare vernietiging bijwoonde van illegaal gekopieerde geluids- en videobanden.

Sudomo deed zijn aankondiging nog geen twee weken na de zwaarste censuuringreep sinds jaren in de buitenlandse kranten die hier worden verspreid. Het recente pleidooi voor meer democratie van de oppositiegroep Petisi 50, waarover NRC Handelsblad op 15 augustus berichtte, werd uit de binnenlandse pers gehouden en artikelen over dit verzoekschrift in de buitenlandse pers werden voor distributie met inkt zwart gemaakt.

Minister Sudomo zei tegen een verslaggever van het dagblad Merdeka dat hij de bevoegde autoriteiten opdracht heeft gegeven om het gebruik van de zwarte inktrol te staken. 'Het heeft toch geen zin', aldus de minister, 'de mensen gaan uit alle macht op zoek naar de gecensureerde artikelen. Bovendien zijn er tal van fotokopieen in omloop'. Er zal ook worden gebroken met de praktijk dat de redacties door de autoriteiten telefonisch worden geinstrueerd om bepaalde nieuwsfeiten of uitspraken uit de krant te houden. Sudomo: 'Er komen geen telefoontjes meer. We kunnen de journalisten beter bij elkaar roepen en hen aldus inlichten over kwesties die mogelijk schadelijk zijn voor de nationale belangen'.

Volgens de minister zijn verslaggevers niet langer aan beperkingen onderworpen. Zij kunnen elk nieuws brengen zolang het niet in strijd is met de ethische code van de Vereniging van Indonesische Journalisten (PWI). In deze code is sprake van 'kwesties van nationaal belang'.

Tot dusverre bestond nogal wat onduidelijkheid over de reikwijdte van dit begrip. Een verslaggever merkte dan ook op dat veel journalisten bang zijn, omdat zij niet precies weten waar de grens ligt. Daarop antwoordde Sudomo: 'Waarom zouden jullie bang zijn? Wat moet er van ons volk worden als de pers bevangen is door angst?'.

Volgens de minister zijn de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting in Indonesie besproken tijdens een speciale kabinetszitting vorige week. Daar zouden ook de genoemde besluiten zijn gevallen.

Sinds president Soeharto op 16 augustus in zijn jaarlijkse reden voor het parlement te kennen gaf dat er 'geen overmatige angst hoeft te bestaan voor openbaarmaking van uiteenlopende meningen', heeft de Indonesische pers dit thema voorzichtig opgepakt. In verscheidene hoofdredactionele commentaren werden de opmerkingen van de president 'bemoedigend' genoemd. Het dagblad Merdeka voegde daar echter aan toe dat 'het uiteindelijk aan de bureaucraten is om door hun opstelling en gedrag te bewijzen dat zij de wens van het staatshoofd serieus nemen'. Sudomo's collega, minister van informatie Harmoko, die formeel verantwoordelijk is voor het censuurbeleid, waarschuwde vorige week in een rede voor 'informatievervuiling' vanuit het buitenland. Hij vergeleek dit gevaar met de beruchte wereng-insecten die de Indonesische rijstoogst bedreigen. Hij voegde daar echter aan toe dat het aan het Indonesische volk zelf ligt om te beslissen of de informatie die het ontvangt 'onwaar, slecht voor de opvoeding of misleidend' is.

De brieven van Petisi 50 worden inmiddels ook in de Indonesische pers geciteerd en als een soort toetssteen gebruikt voor het nieuwe informatiebeleid. Het weekblad Tempo gaf vorige week de voorzet en vroeg staatsminister Moerdiono om commentaar. Die noemde het initiatief van de briefschrijvers 'in orde, voor zover het hout snijdt. Uit het feit dat er geen sancties zijn ondernomen kunt u opmaken dat de groep geen wetten of voorschriften heeft overtreden'.

Ook minister Sudomo ging dit weekeinde in op vragen over de open brieven van Petisi 50. 'Iedereen heeft het recht om zijn mening te geven', aldus Sudomo, 'de regering heeft openbaarmaking niet officieel aan beperkingen onderworpen, maar heeft alleen gezegd dat hetgeen de groep beweert niet geheel in overeenstemming is met de grondwet. Publikatie zou een schending zijn geweest van de PWI-code'.