ONTWAPENING

Ruim vijftien jaar hebben vertegenwoordigers van de NA VO en het Warschau Pact in Wenen tegenover elkaar gezeten om via de zogenaamde MBFR (Mutual and Balanced Force Reductions)-onderhandelingen een einde te maken aan de opwaartse spiraal van de bewapening; zonder veel effect overigens. Maar sinds het aantreden van Gorbatsjov en het uiteenspatten van de communistische regimes in Oost-Europa is er niet veel meer over van de realiteiten achter deze enorme militaire budgetten; iedereen is ervan overtuigd dat de jaren negentig in het teken zullen staan van de ontwapening.

Jonathan Dean is sinds 1973 als vertegenwoordiger van de Verenigde Staten nauw betrokken geweest bij talloze wapenverminderingsbesprekingen en in die hoedanigheid heeft hij zich als geen ander meester gemaakt van het spel van onderhandelen. In zijn nieuwe boek Meeting Gorbachev's Challenge presenteert hij een bondig overzicht van alle ins en outs van dit gecompliceerde netwerk van wapenbeheersings- en wapenverminderingsonderhandelingen.

Deans doel is bijzonder praktisch: hij wil de huidige onderhandelaars bij de nieuwe CFE (Negotiations on Conventional Armed Forces in Europe)-besprekingen die op dit moment (alweer in Wenen) gaande zijn, met raad en daad behulpzaam zijn (de auteur bestempelt zijn boek zelfs als een 'How-To-Do-It'-gids.) Dean is zich wel bewust van de valkuilen die de lange, smalle weg van wapenvermindering kent. Om er maar een paar te noemen: sommige vormen van troepenreducties kunnen leiden tot instabiliteit en zouden zelfs in tijden van crisis aanleiding kunnen vormen voor een zogenaamde preemptive attack. De militaire rolverdeling in West-Europa is nog bij lange na niet duidelijk. Moet de VS militair prominent aanwezig blijven op het Europese continent? Ligt een neutraal Duitsland in het verschiet? Maar de belangrijkste onzekere factor wordt gevormd door de politieke toekomst van de Sovjet-Unie.

President Gorbatsjov heeft met zijn perestrojka een proces op gang gebracht dat nu een eigen dynamiek heeft gekregen, en niemand weet of het Rusland van het jaar 2000 niet weer is teruggevallen tot een beleid van expansionisme, al dan niet met een communistisch of nationalistisch tintje.

Toch is Dean geen voorstander van een voorzichtige Westerse houding aan de onderhandelingstafels, integendeel. Dean bepleit een radicale vermindering van de strijdkrachten van de NAVO en het Warschau Pact van minimaal vijftig procent. Deans boek is voor een belangrijk deel gewijd aan een zorgvuldige analyse van de reele mogelijkheden om zo'n vermindering te bereiken zonder de veiligheidsstructuur in Europa te ontwrichten. Hij vergelijkt dit proces van wapenvermindering met het onschadelijk maken van een enorme bom. Als leken aan de bom gaan rommelen en de verkeerde elementen uit het onstekingsmechanisme halen, kan het wel eens verkeerd aflopen.

Behalve een aantal zorgvuldige en weldoordachte scenario's voor de militaire toekomst van Europa bevat Meeting Gorbachev's Challenge een tiental bijlagen met het belangrijkste militaire cijfermateriaal. Met dit boek heeft Dean in ieder geval zijn frustraties van zich afgeschreven. Hij mag dan zelf weinig of niets hebben bereikt in de vele jaren van onderhandelen, hij heeft nu tenminste zijn opvolgers een concreet uitgewerkt plan nagelaten waarmee zij zeker hun voordeel kunnen doen.

Meeting Gorbachev's Challenge. How to Build Down the NATO-Warsaw Pact Confrontation door Jonathan Dean xviii + 445 blz., St. Martin's Press, f99,75 ISBN 0312032668