Verraad

'Maar het leven heeft hem zo gemaakt, hij kan er niets aan doen. Niemand kan iets doen aan de dingen die het leven hem heeft aangedaan. Ze zijn gebeurd voor je het beseft, en als ze eenmaal gebeurd zijn, dwingen ze je weer andere dingen te doen tot er tenslotte zo'n afstand is gekomen tussen wat je bent en wat je had willen zijn, dat je jezelf voorgoed kwijt bent.'

Dit geeft de moeder als verklaring voor het mislukte leven van haar zoon in O'Neill's autobiografische stuk Long Day's Journey into Night. Impliciet verklaart zij hiermee ook haar eigen weinig gelukkige en gelukte leven, dat in haar ogen zo hoopvol begon maar inmiddels tot morfineverslaving heeft geleid.

Het leven verantwoordelijk stellen voor je gedrag. Er zit iets onhebbelijks in zo'n gedachtengang. Alsof iemand niet deel uitmaakt van datzelfde leven en alsof iemand nooit bij machte zou zijn daarin een actieve rol te spelen en zijn leven te veranderen.

Dit soort tegengedachten ontstonden ook bij lezing van de autobiografie van regisseur Elia Kazan. Ook hij voelt zich offer en slachtoffer van het leven en kan kennelijk daarom nogal wat rechtpraten wat niet alleen hij als krom ervaart. Zijn overvloedig huwelijksmisbruik heeft volgens hem bijgedragen tot de redding van zijn huwelijk. Altijd afwezig zijn vanwege werk heeft geresulteerd in geslaagde, welopgevoede kinderen met wie hij tenslotte een prachtige relatie onderhoudt. Het dieptepunt is wel het verraad dat hij heeft gepleegd tegenover zijn oude linkse vrienden tijdens de verhoren voor het Committee for Non-American Activities in 1952. Waar Brecht met schranderige schijnheiligheid zich niet tot uitspraken liet verleiden ging Kazan geheel en al vrijwillig door de knieen. Helemaal aan het slot van zijn dikke, interessante boek komt de schrijver tot inkeer. Spijt betuigt hij niet, dat moet hem nagegeven worden. Terugkijkend vindt hij het onjuist dat hij als kunstenaar zich voor praktische partijpolitieke propaganda heeft laten misbruiken. O'Neill, Nobelprijswinnaar en wereldberoemd toneelschrijver, en Kazan, oprichter van de Actor Studio en wereldberoemd film- en toneelregisseur hebben allebei iets weg van de moeder uit O'Neill's toneelstuk. Is dit een typisch christelijke houding of een typisch Amerikaanse? Of is het Amerikaans-christelijk? Het leven als noodlot. Het leidt tot sentimentaliteit en goedpraterij. Maar kennelijk is het ook een houding die in het gebied van de dramatische kunsten tot machtige creativiteit inspireert en sommigen kunnen er zelfs in uitblinken en beroemd mee worden.