'Taak van de marine is voorkomen van oorlog'

DEN HELDER, 24 aug. Verschillen in opvatting over het gebruik van geweld staan een gezamenlijke operatie in het Golf-gebied niet in de weg, meent de nieuwe commandant der zeemacht, vice-admiraal F. J. Haver Droeze. 'Het zou natuurlijk beter zijn als we dezelfde doelstelling hadden, en in de Verenigde Naties wordt daar ook krachtig aan gesleuteld, maar we kunnen best samenwerken en coordineren met een Amerikaan die aan het schieten is, terwijl wij niet willen schieten.'

Samenwerking op zee met buitenlandse eenheden is voor de Nederlandse marine dagelijks werk. 'Ik durf te zeggen dat we met een aantal landen net zo goed samenwerken als met onze eigen schepen. We kunnen een eskader vormen van een paar Engelse, een paar Amerikaanse, wat Franse en Nederlandse schepen en na een paar dagen zijn die voldoende aan elkaar gewend om gezamenlijk een taak goed te kunnen uitvoeren. We oefenen dat jaar in, jaar uit.' Amerikanen en Engelsen staan minder afwijzend tegen gebruik van geweld om het handelsembargo tegen Irak te handhaven dan Nederland, maar dat hoeft geen moeilijkheden op te leveren voor de samenwerking in de Golf-regio, meent Haver Droeze. Het gaat om een vrij groot gebied, waar de taken moeten worden verdeeld en waar informatie wordt uitgewisseld over koopvaardijschepen die er door willen. Nederland onderzoekt het ene schip, een ander land houdt zich met het volgende bezig. 'En of meneer Engeland wel of niet gaat schieten, is voor onze coordinatie niet zo moeilijk. Ik heb daar geen problemen mee.' Haver Droeze's voorganger, J. van Renesse die sinds een week buiten dienst is, sprak een voorkeur uit voor samenwerking met de Engelsen.

Haver Droeze vindt het wel begrijpelijk dat daar enige beroering over kwam, omdat de Britse premier net had aangekondigd geweld niet te schuwen. 'Het was zeker geen poging om druk op de politiek te leggen, dat werd verkeerd begrepen. Niemand moet er meer achter zoeken dan een professionele wens. We oefenen het meeste met de Engelsen, dat zijn de lui waar we het beste mee werken, die horen bij ons.' De voertaal op zee is Engels, zeker wanneer het om NAVO-oefeningen gaat. 'Als er in Den Helder vier mijnenvegertjes naar buiten gaan en die wisselen gegevens uit over de radio, dan gaat dat direct in het Engels. Dat is meteen een goede oefening.' Haver Droeze (53) heeft zelf een ruime ervaring in samenwerking met andere naties. De afgelopen twee jaar werkte hij als chef staf van het maritiem NAVO-hoofdkwartier in Northwood bij Londen, het jaar daarvoor had hij het commando van de 'Standing Naval Force Atlantic', ook een NAVO-functie. Dat betekende in een verband van vijf tot twaalf schepen een jaar lang rondvaren met een multinationale bemanning, zonder thuishaven, maar wel met bezoeken aan de havens van de deelnemende landen, waaronder de Verenigde Staten en Canada. Doel daarvan is volgens de admiraal het tonen van de saamhorigheid van de NAVO en het kunnen beschikken over een soort kernstrijdmacht, die direct kan worden ingezet als ergens een conflict dreigt. Verder wordt de internationale samenwerking op tactisch en materieel gebied beproefd. 'Dat was druk en intensief; een heel mooi jaar.'

Voor de vice-admiraal was het de laatste varende functie. 'Dat gaf een vervelend gevoel. Je pinkt dan wel mentaal een traantje weg. Maandag bij het vertrek van de Witte de With ben ik een eindje meegevaren. Ik had toen sterk de neiging de commandant er af te sturen en zelf het commando over te nemen. Maar dat kan natuurlijk niet.'

Commandant zijn van een schip is de mooiste functie die de marine biedt, meent Haver Droeze. 'Als jong officier wil je varen en na een paar jaar wil je eigenlijk wel de baas zijn over zo'n grijs schip. Zelf de verantwoordelijkheid hebben en beslissingen nemen, een team smeden, samen iets goeds doen, dat alles geeft een arbeidsvreugde die later nooit meer wordt overtroffen.' Over de precieze taak van de Nederlandse fregatten Witte de With en Pieter Florisz, die afgelopen maandag zijn vertrokken in de richting van de Golf, is nog niets bekend. Haver Droeze: 'Ik hoop van ganser harte dat we kunnen blijven optreden zoals we dat sinds 1945 hebben gedaan: er zijn, ter voorkoming van. De Verenigde Naties willen die meneer van Irak onder druk zetten door zijn handel te belemmeren, door een embargo of te zijner tijd door een blokkade. De marine is de enige die dat kan doen en dat is nuttiger dan mariniers in de woestijn zetten.' De taak van de Koninklijke marine in vredestijd omschrijft Haver Droeze als het 'oefenen om zo goed te zijn dat je iets kunt voorkomen waarvan je hoopt dat het niet gebeurt'.

De bemanning van de twee fregatten is nu op weg naar het 'echte werk'. 'Ze gaan iets spannends doen. De adrenaline gaat stromen, dat kon je goed merken. Of er nu geschoten zal worden of niet, daar kan ik geen verstandig woord over zeggen, maar als dat gebeurt, doen ze hetzelfde werk. Het is hun vak; ze doen waar ze voor betaald worden en dat is het voorkomen van oorlog.' Onderweg wordt druk geoefend, niet alleen met elkaar maar ook met de bondgenoten die op de route liggen. 'Een schip vaart niet gewoon van A naar B, maar is een groot deel van de dag en de nacht aan het oefenen. Al voor vertrek zijn daar afspraken over gemaakt. Belgie, Frankrijk, Spanje, Italie: wij komen dan en dan bij jullie langs en willen op zee 'passing exercise' hebben. Hebben jullie wat oppervlakteschepen, vliegtuigen en onderzeeboten bij de hand om aanvallen op ons te doen, wij zijn bereid om aanvallen op jullie uit te voeren.' De verbindingen worden getest en luchtdoelen die aan vliegtuigen hangen of met hoge snelheid worden gelanceerd, worden gebruikt voor richt- en schietoefeningen. Haver Droeze: 'We zijn vanzelfsprekend beter geoefend in het vechten tegen Russische spullen dan tegen de Franse en Engelse wapens die de Irakezen hebben, maar het is niet meer dan een accentverlegging. Of er nu een raket van Russische of Engelse makelij op je afkomt, het blijft een vervelend ding.' Het bevoorradingsschip Poolster wordt ook ingeschakeld bij de oefeningen. Zo wordt bijvoorbeeld op volle zee brandstof getankt in de nacht, als het pikdonker is. De marine zou graag een bevoorradingsschip meenemen naar de Golf en brengt de Zuiderkruis, het modernste van de twee, alvast in gereedheid. Voor de bescherming van het schip, dat weinig wapentuig aan boord heeft, zullen naar verwachting enkele mariniers aan boord komen.

De Poolster, die tot Gibraltar is meegereisd om onderweg te kunnen oefenen, zal in elk geval terugkeren naar de basis. De komende tijd krijgt de commandant van de zeemacht te maken met bezuinigingen, nu de dreiging van de Sovjet-Unie sterk is verminderd. 'Maar het bestrijden van de grote grijze beer was niet de enige taak van de marine. De beer is nu vriendelijk geworden, maar zolang er een potentiele Russische dreiging is, moeten de NAVO-landen een goede maritieme macht op zee kunnen brengen. Die hoeft niet volledig bemand klaar te staan, maar we moeten niets weggooien.' Minder geld uitgeven voor de krijgsmacht, daar is Haver Droeze het mee eens. Hij wil dan wel dat eerst in NAVO-verband de strategie wordt bepaald. 'Dan pas kun je zeggen wat je kunt missen, maar nu hollen alle landen voor elkaar uit met afslankingsplannen. In de afgelopen twintig jaar zijn de vette plekken al uitgesneden, de franje is er af. Er is minder aandacht voor koper poetsen, ceremonieel vertoon en mooi marcheren. De timmerlieden en kappers zijn al weg. Dan valt er niet veel meer in te leveren zonder taken af te stoten.'