Het stripverhaal voorbij

Lorenzo Mattotti (1954) kreeg een opleiding als architect, maar wijdde zich later geheel aan het tekenen van stripverhalen. Die verschenen aanvankelijk in Italiaanse tijdschriften met een beperkte verspreiding, maar later ook in het Franse Metal Hurlant en het Spaanse blad El Vibora. Hiermee was Mattotti's status als vernieuwer van het Europese stripverhaal definitief gevestigd. Albums als Signor Spartaco (1983) en Vuren (1984) maakte hij alleen, soms schreef een ander het scenario, zoals Jerry Kramsky voor Murmure ('Gemurmel') uit 1988 en Labyrinthes uit 1989. Mattotti is geen striptekenaar pur sang. Niet alleen legt hij steevast de nadruk op de schilderkunstige kwaliteit van zijn werk, ook gaat hij regelmatig de grenzen van het stripverhaal te buiten. Beroemd zijn bijvoorbeeld zijn illustraties voor het modeblad Vanity (verzameld in het album Pour Vanity). Ook maakt hij kalenders, zeefdrukken, reclame-posters, affiches voor tentoonstellingen en T-shirts.

Mattotti hoort misschien niet tot de grootste stijlvernieuwers in de schilderkunst; zijn tekenwerk voor stripalbums en het 'losse' werk dat nu in Nederland te zien is, verwijst rechtstreeks naar het expressionisme (Nolde, Kandinsky) en het Italiaanse futurisme (Boccioni, Carra). Vooral het gedachtengoed van de laatste stroming werkt Mattotti uit in zijn verhalen, waarvan Vuren (1984) zijn meesterwerk is. Wat is de rol van de enkeling in een massa, zoals de anonieme bemanning van een oorlogsschip? Wat is individuele moed? Tot welke extatische sensaties kan die leiden en hoe is het wezen daarvan te beschrijven? Het zijn de vragen waarmee de futuristen van 1910 tot in de Eerste Wereldoorlog worstelden, en die voorzien van een uitroepteken te vinden zijn in de pamfletten en manifesten van de groep schilders, schrijvers en componisten rondom F. T. Marinetti. Mattotti stelt dezelfde loodzware vragen, maar geeft een ander antwoord. Zo ontbreekt bij hem de oorlogsheroiek. Al is het decor hetzelfde, zijn figuren hebben eerder een romantische of melancholische inslag.

Een vernieuwer van de strip is hij echter wel. 'Het gaat er steeds om bepaalde beelden die in mijn hoofd dwarrelen, voor het publiek aannemelijk te maken', zei Mattotti eens. 'Uit die beelden ontstaat het verhaal.'

Die uitspraak maakt precies duidelijk waar Mattotti staat: met een been in de beeldende kunst en met een been in de strip. Door als vorm een verhaal te kiezen, overschrijdt hij als het ware de lijst van het schilderij. En door de schilderkunst in zijn verhalen te mengen, voegt hij iets aan de strip toe wat er tevoren niet was. In de kleine honderd jaar van zijn bestaan heeft het stripverhaal conventies ontwikkeld, die afwijken van de manier waarop in romans of films een verhaal wordt verteld. Een daarvan is de mogelijkheid van de striptekenaar om oorzaak en gevolg binnen een en dezelfde tekening te laten zien. In een film of roman verloopt tussen die twee onvermijdelijk de tijd die het kost om een scene te zien of te lezen. De tekeningen van een stripverhaal zijn daarom meestal geen bevroren, maar uitgerekte momenten.

Striptekenaars maken van die eigenschap vaak gebruik om het tempo van hun verhalen te versnellen. Mattotti doet het omgekeerde. Hij elimineert het moment van de gebeurtenissen, waardoor ze een volstrekt tijdloos karakter krijgen. De ontploffing van het slagschip in Vuren is geen lichtflits, maar een gebeeldhouwde ontploffing.