Dansen met de vlammen; De kleurenleer van striptekenaar Mattotti

Pas op, zegt de Italiaanse striptekenaar Lorenzo Mattotti, de dingen zijn niet wat ze lijken. Bij Mattotti komt dit vooral naar voren in zijn bijzondere kleurgebruik. De kleuren versluieren en bedriegen maar vormen ook een eigen verhaal, een hallucinatie.

In zijn album Vuren moet een slag- schip, met aan boord luitenant Absint, het geheim ontraadselen van het eiland Sinte Agatha, waar 's nachts op de hellingen een vuur te zien is. Of brandt dat alleen in het hoofd van Absint? 'De lucht en het groen in dit licht bedwelmen mij van vreugde. En ik luister naar de geur van herinneringen.' Op een dag vaart een oorlogsschip de baai in van het groene eiland Sinte Agatha. Het loopt tegen de avond. De zee is kalm. Aan dek kijkt luitenant Absint peinzend in het water. 'Op dat moment kon niemand nog voorzien wat er met mijn lichaam en mijn geest zou gebeuren.'

Het schip dat de Italiaanse striptekenaar Lorenzo Mattotti opvoert in de eerste bladzij van zijn album Vuren is een zogeheten dazzle-ship; van de lichte en donkere vlakken waarmee romp en opbouw zijn beschilderd, werd ooit verwacht dat ze, gezien door de periscoop van een U-boot, de vijand in verwarring zouden brengen. Door een verdeling van smalle en brede geometrische motieven over de lengte van het schip kon het perspectief van het schip worden 'omgepoold', zodat het naderbij scheen te komen als het zich in werkelijkheid verwijderde en omgekeerd. Een andere list bestond uit het aanbrengen van lichte kleuren in het massieve

houet van een slagschip, waardoor men hoopte dat een vijandelijke onderzeebootkapitein het voor een weerloze koopvaarder zou houden, althans totdat het te laat was om weg te duiken voor de aanstormende ramsteven.

Dazzle painting is geen camouflage; deze schepen ontkennen niet dat ze er zijn. Maar dat is dan ook het enige waarover ze niet liegen. Een schip waarvan identiteit en koers niet zijn vast te stellen, is geen schip, maar het idee van een schip.

Onmiddellijk na de Eerste Wereldoorlog raakte dazzle painting in onbruik. Hoe verbluffend ook in proefopstellingen, nooit kon iemand bewijzen dat de patronen ontworpen en uitgevoerd door kunstschilders van naam ook maar een schip van de ondergang hebben gered. De bemanningen schijnt het een veilig gevoel bezorgd te hebben, maar aan de wal werd er vooral om gelachen; 'een kudde paaseieren kiest zee', schreef een tijdgenoot. Als principe is dazzle painting beangstigend. Wanneer een dazzle ship een onechte koers kan suggereren, hoe is dan vast te stellen of de zwarte romp, de dubbele schoorsteen en de westelijke koers van een echt schip, geen illusie zijn? Is niet elk schip daarom een dazzle ship, en alles wat wij zien gezichtsbedrog? Vanaf Mattotti's eerste bladzijde is de lezer dus gewaarschuwd: de dingen zijn niet wat ze lijken. Of wel. Maar onze ogen kunnen dat niet peilen.