Vrees voor 'ondergrondse' Aids-zorg

AMSTERDAM, 23 aug. De Inspectie voor de Geneesmiddelen heeft geen bezwaar tegen het geven van ongeregistreerd interferon aan AIDS-patienten. Het wordt 'in ruwe vorm' als eiwit-preparaat geimporteerd uit de Verenigde Staten door de Nederlandse zusterorganisatie van de Amerikaanse Fight for Life-stichting. Apothekers verwerken de stof daarna in 'drinkampullen'. Dat is een zogeheten 'magistrale bereiding', een bereiding in het eigen labaratorium van de apotheek, waartegen de inspectie niets kan inbrengen, zo stelt een woordvoerder van het ministerie van WVC.

Internist S. A. Danner van het Amsterdamse Academisch Medisch Centrum (AMC) had in mei onderzoek willen beginnen naar de werkzaamheid van het humane alfa interferon, maar beschikt nog steeds niet over de stof. Hij is woedend over de nu ontstane 'ondergrondse' praktijk en het heersend 'obscurantisme': 'De importeurs wekken hoge verwachtingen, terwijl nergens goed is onderzocht wat het middel voorstelt. Er wordt gezegd dat wij zo traag zijn. Ik heb hard gewerkt om snel een proef te kunnen doen, maar het spul kan niet op fatsoenlijke voorwaarden worden geleverd.'

Interferon wordt gewoonlijk per injectie in ader of spier toegediend. In dit geval moet de patient echter een cc van de vloeistof een half uur voor het ontbijt innemen en zo lang mogelijk ten minste een minuut of twee in de mond houden. De werkzaamheid van het preparaat zou al zijn aangetoond door artsen van het Kenya Medical Research Institute, KEMRI, in Nairobi. Het interferon wordt daar met moutsuiker tot een tablet geslagen en draagt de naam Kemron. De tabletten blijken de stabiliteit van interferon echter niet lang te waarborgen.

De resultaten van de studie in Nairobi zijn neergelegd in een manuscript van twee Kenianen, een Japanner en twee Amerikanen. Het Japanse bedrijf Hayashibara Biochemical Laboratories in Okayama maakt de stof. Drie wetenschappelijke tijdschriften zouden het artikel al hebben geweigerd, omdat de resultaten bij veertig met het AIDS-virus (HIV) geinfecteerde mensen de geloofwaardigheid verre te boven gaan. Ze zouden binnen enkele weken kilo's aan komen, geen last meer hebben van diarree en na enkele weken weer beschikken over hoge aantallen T4-cellen, die een essentiele rol vervullen in het immuunsysteem. Dat in het eindstadium van AIDS totaal vernietigde afweersysteem, is gastheer van het virus.

AMC-internist Danner: 'Die resultaten zijn zo overweldigend dat wij gemakkelijk binnen enkele weken bij tien patienten kunnen nagaan wat er van waar is. Dat doen we alleen onder de voorwaarde dat er een fabriek is die de kwaliteit van het produkt garandeert en daarop aanspreekbaar is. De herkomst moet dus traceerbaar zijn. We hebben contact met Hayashibara, maar het spul komt niet. De Japanners zijn nogal benauwd dat buitenlandse patienten worden gebruikt als Guinese biggetjes.' De Amsterdamse huisarts H. M. Laane en de oprichter van de Nederlandse stichting 'Fight for live', W. Kamp, namen het initiatief tot de import van de omstreden stof. Laane, medisch adviseur van de stichting: 'De patienten stappen doodziek in een vliegtuig naar Kenia of Amerika om het spul zelf te gaan halen. Dat vind ik de slechtst denkbare geneeskunde, dan haal ik het liever zelf. Je hebt te doen met desperate mensen, aan het eind van hun leven.'

Laane heeft in eigen praktijk ook al opmerkelijke resultaten geboekt met vloeibare Kemron. 'Maar als na een maand of vier blijkt dat het niks is, zeg ik: mensen, ophouden d'r mee, dit is onzin.' Dat via de mond ingenomen interferon werkzaam is, wordt al acht jaar beweerd door de Texaanse onderzoeker Gerry Georgiades, zegt dr. H. Schellekens, arts en microbioloog bij TNO en interferon-deskundige bij uitstek. De eerste commerciele toepassing vindt plaats bij koeien. Als deze beesten bij elkaar worden gebracht, op weg naar het slachthuis, heeft vaak een infectie van de luchtwegen plaats 'shipping fever' waardoor ze snel veel gewicht verliezen. Door interferon in de luchtwegen te spuiten zijn er geen infecties. Ook bij katten zou zijn aangetoond dat orale toediening van interferon leukemie kan voorkomen.

Interferon komt vrij bij virusbesmetting. De stof voorkomt in sommige gevallen een volgende virusinfectie. Dat principe werd al in de jaren dertig ontdekt. In 1957 vonden Isaacs en Lindenmann een oorzaak voor het verschijnsel. Ze isoleerden de stof en noemden die 'interferon'. In ons land is via de recombinant DNA-techniek geproduceerd interferon als medicijn geregistreerd. Kemron is een 'humane vorm', geisoleerd uit menselijke bloed. 'Hoe dat met Kemron precies werkt is niet helemaal duidelijk, ' zegt Schellekens. 'Als je tien cellen op een rij zet en je bewerkt de eerste met interferon zie je daarna activiteit bij alle tien. Immuuncellen in de mond zouden kunnen worden geprikkeld door Kemron en vervolgens het hele lichaam aanzetten tot interferonproduktie. Dat zou een eventuele werking kunnen verklaren.' Het geregistreerde interferon mag hier formeel alleen worden gegeven bij hairy cell-leukemie (zeldzaam voorkomende kanker), voor wratten op de stembanden bij kinderen en Kaposi Sarcoma, huidkanker bij AIDS-patienten. Die patienten krijgen drie tot vijf miljoen eenheden, naar de internationale standaard, per dag. 'Bij Kemron gaat het om een haast homeopatische verdunning, tussen 130 en 150 eenheden. Dat is voor een gewone apotheker onmogelijk te meten. TNO is daar net toe in staat. Het middel is ook goedkoop. Wij betalen 25 dollar voor een miljoen eenheden. Daar zou je alle AIDS-patienten in Nederland dus al twee weken mee kunnen helpen', aldus Schellekens.

Danner vreest dat het nieuwe initiatief zal leiden tot een een complete ondergrondse gezondheidszorg voor AIDS-patienten, net als in de VS. Hij is bang dat de stichting straks alle alternatieve, ongeteste middelen verstrekt: 'Wij hebben herhaaldelijk met dingen te maken die niets blijken voor te stellen, zoals onlangs MM1. Dat bleek te staan voor Mobutu-Mubarak 1, spul van Zairees-Egyptische herkomst. ' Kamp zegt dat hij in de VS nu inderdaad bijna alles kan krijgen. 'We importeren ook Compound Q en ddI.'

De onderzoeken met ddI zijn in Nederland net begonnen. Compound Q komt daarvoor waarschijnlijk niet in aanmerking. Het is een eiwit uit de komkommerplant. Illegale tests met Compund Q in de VS zijn stopgezet op verzoek van de Amerikaanse geneeskundige inspectie. 'Maar het gaat ons nu in de eerste plaats om Kemron, ' zegt Kamp. 'We kunnen het bij ten minste drie leveranciers in de VS betrekken.'