Volkskammer bezorgt DDR toch nog waardige begrafenis

BERLIJN, 23 aug. Bijna drie uur in de nacht was het, toen de afgevaardigden van de Volkskammer voor het eerst opgelucht voor zichzelf konden klappen: ze hadden de DDR dan toch nog een waardige begrafenis bezorgd. Wat niemand gisteren eigenlijk nog verwacht had, werd ten slotte toch nog waar: met de vereiste tweederde meerderheid wist het parlement van de DDR te besluiten tot een datum voor de opheffing van het socialistische Duitsland: 3 oktober. Nog net was de Volkskammer ontkomen aan het droevig lot dat in het door talloze schorsingen en schriftelijke stemmingen onderbroken debat door menig spreker was gesignaleerd: volstrekte belachelijkheid in de ogen van de bevolking.

Blijft nog de vraag hoe de inmiddels niet meer over een parlementaire meerderheid beschikkende regering en de Volkskammer meer dan een maand lang het hoofd zullen bieden aan de problemen van een land waarvan de economie zienderogen ineenstort, een land dat bijna onbestuurbaar is geworden gezien de vele tientallen miljarden economische steun waarvan nu blijkt dat ze de afgelopen weken spoorloos en zonder enig effect te sorteren zijn verdwenen.

Ordelijk 'Waardig en ordelijk' zou de DDR toetreden tot de Bondsrepubliek, zo had premier De Maiziere in maart bij zijn aantreden de opdracht van regering en parlement omschreven. Waardig en ordelijk is het niet verlopen, daarover zijn vriend en vijand het wel eens. Nadat gebleken was dat de invoering van de D-mark op korte termijn tot de ineenstorting van de meeste DDR-bedrijven en een explosie van werkloosheid leidde, brandden binnen de coalitieregering de conflicten los, niet het minst omdat de gerezen problemen, naar zich liet aanzien, een belangrijke rol zouden spelen bij de voor 2 december voorziene verkiezingen.

Voor 2 december was ook de Duitse eenheid voorzien. Ofschoon De Maiziere eerst aan die datum vasthield, moest de afgemeten premier al spoedig bakzeil halen. De bestuurlijke uitzichtloosheid werd te groot. Na overleg met de Westduitse bondskanselier, Kohl, werden verkiezingen en Duitse eenheid vastgesteld op 14 oktober. Omdat de SPD in de Bondsrepubliek echter niet meewerkte, moesten de eerste gezamenlijk-Duitse verkiezingen op 2 december bepaald blijven.

Het was echter de Volkskammer die op 8 augustus de laatste slag toebracht aan de geloofwaardigheid van de DDR-politiek. Een opportunistisch reglement voor de verkiezingen, dat erop gericht was de ex-communistische PDS uit de toekomstige Bondsdag te houden, maar de met de Beierse CSU verbonden DSU een eerlijke kans te geven, haalde in de Volkskammer geen meerderheid. Te veel voorstanders van de voor dit ontwerpverdrag van vakantie teruggeroepen Volkskammer bleken bij de nachtelijke stemming reeds het bed te hebben opgezocht. Sindsdien werden in Bonn steeds meer stemmen gehoord om geen geld meer in de DDR te pompen zolang dat land nog door amateur-politici zou worden bestuurd.

Slaapverbod

Gisteravond en vannacht was in de Volkskammer een volstrekt slaapverbod van kracht, zodat om te beginnen het verkiezingsverdrag nogmaals in stemming kon worden gebracht. Maar sinds 8 augustus was het inmiddels niet goed gegaan met de DDR-politiek. De premier ontsloeg twee SPD-ministers, wier incompetentie hij luid verkondigde. De rest van de SPD verliet de regering, die in een eerder stadium ook al door de liberalen vaarwel gezegd was. De regering had geen enkelvoudige meerderheid meer in het parlement. Om een eind te maken aan de voortdurende discussies over de datum van de Duitse eenheid en opheffing van de DDR, riep De Maiziere eergisteren alle fractieleiders bijeen en verkondigde na afloop trots dat alle partijen zich hadden verenigd op de 14de oktober. Op 9 oktober zou het parlement dan bijeenkomen om deze beslissing te bekrachtigen in een 'waardig debat over de weg die wij hebben afgelegd en waarheen wij gaan', zoals de premier het uitdrukte.

Het mocht niet zo zijn: dezelfde avond nog bleek dat de SPD-fractie een eerdere datum prefereerde, naar verluidt mede op aandrang van de SPD van de Bondsrepubliek.

Het debat over de datum van Duitse eenheid nam gisteren waarlijk groteske vormen aan. Fractievoorzitters, regeringsvoorlichters, staatssecretarissen wisten meer dan twaalf verschillende data te noemen. Hoogtepunt in de geruchtenstroom was wel het bericht dat bondskanselier Kohl in Bonn akkoord ging met de 15de september, die door de DDR-SPD was voorgesteld. Het bericht werd later ontkend, evenals het bericht dat Kohl voor de zesde oktober was en daarmee onder andere wilde voorkomen dat de DDR op 7 oktober haar 41ste verjaardag zou moeten vieren.

Het was De Maiziere zelf die gisteravond vroeg om voortzetting van de zitting totdat een definitieve beslissing over de datum van opheffing van de DDR zou zijn bereikt. Zijn voorstel was nog steeds 15 oktober, zijn eigen CDU-fractie kwam later met 3 oktober op de proppen, zodat de DDR zijn verjaardag niet meer zou hoeven te vieren.

Wat regering en parlement in de resterende zes weken van hun bestaan nog kunnen uitrichten blijft onduidelijk. Sinds maart heeft de Volkskammer een waslijst van verlangens opgesteld voor het Verenigingsverdrag. Het gaat daarbij meestal om pogingen specifieke DDR-regelingen en wetten te beschermen tegen de overname van het Bondsrepublikeinse recht: de liberale abortuswetgeving van de DDR en de openbaarheid of juist geheimhouding van de archieven van de Oostduitse politieke politie bijvoorbeeld.

Geen cadeautjes

Hoewel de onderhandelingen over het verdrag nog voortduren, lijkt wel duidelijk dat met name op financieel gebied de regering in Bonn de regering in Oost-Berlijn weinig cadeautjes wil geven, en zeker geen blanco cheques voor gebrekkig functionerende Oostduitse bestuursorganen wil uitschrijven.

De SPD, thans oppositie, heeft al aangekondigd vermoedelijk tegen het verdrag te zullen stemmen, waardoor iedere kans op een tweederde meerderheid is verkeken. In dat geval treedt de DDR zonder enige juridische bescherming de Bondsrepubliek binnen, aangezien immers de datum van toetreding gisteren in de Volkskammer al definitief is vastgelegd. De 'voorwaarden' in de vanochtend vroeg aangenomen motie hebben namelijk geen ontbindende werking, dat is in het debat vannacht vastgesteld.

Waarom werd vannacht eigenlijk over 3 oktober overeenstemming bereikt, waarom niet over 2 of 1 oktober? Over die vraag gaf het debat vannacht eveneens uitsluitsel. Of de twee-plus-vier-procedures per 3 oktober geheel zullen zijn afgerond en de Duitse soevereiniteit ten volle zal zijn hersteld ten koste van de rechten van de bezettingsmachten lijkt nog onzeker. Het minste wat we kunnen doen, betoogde De Maiziere, is nog als DDR aanwezig zijn bij de voor 2 oktober vastgestelde vergadering van ministers van buitenlandse zaken van de CVSE-landen. Zo werd meteen duidelijk waarom De Maiziere, die de vorige week opengevallen ministersplaatsen tot het einde van de DDR door staatssecretarissen laat waarnemen, wel zelf het ministerschap van buitenlandse zaken heeft overgenomen van de SPD'er Meckel. Wat hemzelf betreft zal de laatste dag in het bestaan van de DDR inderdaad 'waardig' verlopen.