Overleg ANC en Inkatha dichterbij

JOHANNESBURG, 23 aug. Het vooruitzicht van een vredesontmoeting tussen ANC-leider Nelson Mandela en Chief Mangosuthu Buthelezi van de Inkathabeweging is gisteren dichterbij gekomen op een moment dat het geweld tussen de twee oorlogvoerende bewegingen weer opflakkerde in de getto's van de woonoorden rond Johannesburg. Het aantal doden van de afgelopen tien dagen is gestegen tot 510. In het woonoord Vosloorus, ten zuidoosten van Johannesburg, braken gisteren de hevigste gevechten uit, waarbij 49 mensen werden gedood. In Kagiso, in het westen vonden 27 mensen de dood. Tezamen met andere incidenten bracht dit het aantal doden op 105; gisteren was een van de bloedigste dagen sinds 12 augustus, het begin van de golf van geweld. Een dodental van 50 per dag doet het eerdere geweld in de provincie Natal, waar in drie jaar tijd 3.500 mensen om het leven kwamen, verbleken. Toen de gevechten na een betrekkelijke rustige dinsdag gisteren opnieuw in alle hevigheid uitbraken, kondigde de Zuidafrikaanse president F. W. De Klerk aan dat hij de twee zwarte leiders afzonderlijk had ontmoet en diepgaande gesprekken met hen had gevoerd. ANC en Inkatha zijn verwikkeld in een bloedige machtstrijd die in de provincie Natal begon en die zich vorige maand heeft uitgebreid naar het gebied rond Johannesburg. De Klerk zei dat hij geloofde dat de beide leiders zijn grote bezorgdheid over het geweld delen en dat zij het erover eens waren dat het nodig was de orde te herstellen.

De president zei dat hij hen had aangespoord de obstakels te overwinnen die een dialoog tussen hun organisaties. 'Het is van vitaal belang dat de voorgestelde ontmoeting op hoog niveau tussen de beide organisaties zo snel mogelijk plaatsheeft', aldus De Klerk.

De ontmoeting tussen Mandela en Buthelezi is een zodanig twistpunt geworden, dat de gevoelens bijna net zo hoog oplopen als bij de politieke rivaliteit die hen verdeelt. Het Afrikaans Nationaal Congres van Mandela kondigde aan dat er een speciale commissie was opgericht om de mogelijkheid van een ontmoeting met Buthelezi te onderzoeken.

Pallo Jordan, hoofd van de inlichtingendienst van het ANC, zei dat de vier man sterke commissie de aan het ANC verwante organisaties zou raadplegen bij de beslissing of er een 'ontmoeting op hoog niveau' zou moeten plaatshebben met Buthelezi. 'Ik wil dat het duidelijk is dat een ontmoeting op hoog niveau niet per definitie betekent een ontmoeting tussen Buthelezi en Mandela', aldus Jordan, 'maar het sluit dit ook niet uit.' Buthelezi vraagt al maanden om een dergelijke ontmoeting, maar binnen het ANC is men gekant tegen dit idee. Het ANC geeft als reden op dat het niets zou bijdragen aan de beeindiging van het geweld. Bovendien beschuldigt het ANC Buthelezi ervan dat hij alleen een ontmoeting wil om zijn kwijnende politieke status als nationale leider op te vijzelen. Volgens opiniepeilingen heeft hij maar 2 procent zwarte aanhangers buiten zijn thuisfront Natal, dit vergeleken met 84 procent aanhangers van het ANC. Kort geleden ging het ANC nog verder door te suggereren dat Inkatha met opzet de golf van geweld op gang heeft gebracht om Mandela tot een ontmoeting te dwingen.

Buthelezi heeft dit woedend ontkend en de schuld van het geweld op het ANC geschoven. Volgens hem is het ANC niet bereid politieke rivaliteit te tolereren en is het een campagne gestart om Inkatha naar een 'marginale plaats te schuiven'. Toen Mandela in februari vrijkwam, na 27 jaar gevangenschap, leek hij bereid te zijn om Buthelezi te ontmoeten. Hij kende Buthelezi van vroeger en kon goed met hem opschieten. Volgens vrienden dacht Mandela dat hij de breuk tussen Buthelezi en het ANC kon lijmen.

Mandela heeft ook een toespeling gemaakt op een mogelijk gesprek tijdens een bijeenkomst in Durban, niet lang nadat hij was vrijgelaten, en hoewel er toen geluiden opgingen dat dit onder zijn aanhangers niet zo goed lag, leek het waarschijnlijk dat er spoedig een topconferentie tussen de twee leiders zou komen. Volgens berichten zouden Mandela en Buthelezi ooit tijdens een lang telefoongesprek in principe overeenstemming hebben bereikt om elkaar te ontmoeten en een gezamenlijke werkgroep op te richten om regelingen te treffen voor die ontmoeting.

Volgens bronnen rondom Mandela gaat Buthelezi ervan uit dat een ontmoeting zal plaatshebben en heeft hij al een plaats van samenkomst genoemd: Taylor's Halt, dat ligt in het tribale thuisland Kwazulu, het bastion van een regionale Inkatha-leider, David Ntombela, die door ANC-aanhangers in het gebied wordt gezien als een 'warlord' bij de conflicten in Natal. De boze regionale ANC-leiders reisden vervolgens af naar Johannesburg en eisten dat Mandela de ontmoeting zou afzeggen, wat hij heeft gedaan.