'Natuurlijk worden ze anders vergeten als de tijdverstrijkt'

LONDEN, 23 aug. Gistermorgen in alle vroegte liet het Britse Foreign Office betrokken familieleden weten dat tien Engelsen onder bedreiging van een geweer uit hun huizen in Koeweit waren gehaald en overgebracht naar een civiele installatie. Om half zeven had Steve Brookes in Coventry een wanhopige moeder aan de telefoon, die een half uur lang al haar verdriet en zorgen voor hem uitstalde. Aan het eind van het gesprek zei ze: 'Dank voor het luisteren. Als u er niet was, zou ik me geen raad weten'. De slaapkamer van het echtpaar Brookes is met drie telefoonlijnen en een radioverbinding in twee weken het zenuwcentrum geworden van telefonische hulp- en informatieverlening in Midden- en Noord-Engeland. In het zalencomplex New Connaught Rooms in Londen zetelen de hulplijn van de MP Robert Hayward en de BA149-steungroep van Joanna Copley. Hayward en Brookes weten beiden hun beste vriend in Koeweit en Irak, Joanna Copley had een zusje aan boord van het toestel van British Airways dat op 2 augustus, de dag van de inval van Irak, in Koeweit alleen een tussenlanding zou maken. De vier hebben de handen ineengeslagen en vormen nu, namens familieleden en bekenden van de bijna 5.000 Britten in Iraaks gebied, de Gulf Support Group. Gistermiddag kwam minister van buitenlandse zaken Douglas Hurd bij hen op bezoek. Hij trof een stel mensen dat het pure amateurisme uit het begin al heeft leren afleggen. Allen zijn doodmoe, maar bereiden zich voor op een langdurig beleg. 'Als er oorlog komt', zegt Robert Hayward, 'zullen we al onze krachten nog nodig hebben. We moeten ons dan voorbereiden op het runnen van een beroepsmatige, permanente organisatie.'

'Mensen bellen op, ogenschijnlijk voor informatie', zegt Joanna Copley. 'Je vertelt hun wat je weet. Er valt een stilte. Dan vraag je: Gaat het met u een beetje? en opeens komt het allemaal naar buiten. Eenzaamheid, depressie, angst en het letterlijk niet weten wat je moet doen, het eindeloos gerekte verdriet dat je niet weet waar mensen zijn. Ze voelen zich zo alleen.'

Perspublikaties

De vier initiatiefnemers hebben inmiddels niet voor niets de hulp ingeroepen van professionele hulpverleners, van Samaritans tot deskundigen op het gebied van rouwverwerking. Dank zij de informatie van het Foreign Office en van na een verblijf in het buitenland teruggekeerde landgenoten zijn ze beter dan in de eerste weken in staat familieleden op de hoogte en gerust te stellen. Waar ze stuk voor stuk wanhopig van worden, zegt Robert Haywood, is het effect van perspublikaties. 'Een feit is: tot 5.000 mensen worden gegijzeld. Dat is al erg genoeg. Waar wij mee te kampen hebben is het vernietigende effect van onjuiste publikaties als 'Deathcamps near Turkish border' of 'Mass-rape of British Airways stewardesses'.

En zelfs kwaliteitskranten als de Observer hadden afgelopen zondag de kop: 'Western Babies to starve', terwijl Saddam Hussein alleen gezegd had: 'Jullie zullen net zo lijden als wij'.

Kranten lijken te gedijen op de ellende van de slachtoffers, alles wordt zo zwart mogelijk uitgelegd. Er was geen massale verkrachting en het verhaal over de kampen is niet waar. Wij willen de waarheid allerminst verdoezelen, maar in vredesnaam, het is al erg genoeg.'

'Deze week', zegt Joanna Copley op een persconferentie, 'werd mijn moeder 's nachts door een van jullie opgebeld met de vraag: Mevrouw Copley, wat is uw reactie op het bericht dat uw dochter is overgebracht naar een interneringskamp in Irak? Mijn moeder wist van niets. Ik wens dat ze voor dat soort inbreuken gespaard blijft. We hebben jullie nodig. Maak het alsjeblieft niet onmogelijk.' De Gulf Support Group onthoudt zich zorgvuldig van commentaar op de politieke aanpak van de crisis, al was er in het begin nogal wat bitterheid over de weerspannigheid van het Foreign Office om informatie met haar te delen. De groep heeft wel kritiek op de als onverschillig ervaren houding van werkgevers van Britten in Irak en Koeweit jegens de familieleden in Engeland. Alleen British Airways steekt gunstig af. 'Als alle werkgevers hun verantwoordelijkheid zo erkenden als British Airways, konden wij onszelf wel opheffen', zegt Joanna Copley.

Rampenfonds

De groep vindt dat bedrijven financieel moeten gaan bijdragen aan hun operatie, nu het er naar uitziet dat die het vrijwilligers-amateurs-stadium ontgroeit. Ze heeft bovendien een bankrekening geopend waarop het publiek giften kan storten. Daaruit betaalt de Gulf Support Group nu al eerste levensbenodigdheden voor diegenen die berooid uit Koeweit of Irak zijn teruggekomen en die bij banken of de sociale dienst tot nu toe op volslagen onbegrip stuitten. Een steeds vaker voorkomende vraag aan de Groep is: hoe moet ik mijn hypotheek betalen? De hulpverleners vinden dat de regering maar moet overwegen het Rampenfonds aan te spreken.

Steve Brookes vreest het moment dat hulpzoekenden massaal gaan vragen om represailles jegens Irakezen of welke moslims ook in dit land. Tot nu toe richt de kritiek zich vooral op Saddam Hussein, maar hij weet zeker dat de roep om vergelding jegens veronderstelde boosdoeners dichtbij zal toenemen. De Groep zoekt alleen al om die redenen de hulp in van een moslim-hulpverlener. Spontane bijval uit islamitische hoek is tot nu toe niet geregistreerd, zegt Brookes desgevraagd. Wel zijn er al steunbetuigingen binnengekomen van buitenlandse deskundigen die eerder met een gijzelingssituatie te maken hebben gehad.

De vier initiatiefnemers van de Groep zeggen dat ze stuk voor stuk niet zullen opgeven voor hun vrienden terug zijn uit gevangenschap. 'Natuurlijk zullen ze anders worden vergeten naarmate de tijd verstrijkt', zegt Robert Hayward. Joanna Copley zei deze week haar baan bij een kleine computerfirma op omdat ze werk en hulplijn niet langer met elkaar kon combineren. Haar werkgever weigerde het ontslag te aanvaarden. 'Het helpt niet om in paniek te raken', zei ze eerder deze week, 'ook al vlieg je inwendig soms tegen de muur op.'

De hulplijn is een manier om de isolatie te doorbreken, die van anderen, maar ook die van haar zelf. 'Ik ben vastbesloten om met het werk hier door te gaan zolang dat nodig is.'