Het gevaar van een snelle, chirurgische oplossing

De tijd, zeggen vele Amerikaanse columnisten en strategisch deskundigen Henry Kissinger voorop werkt in het Golfconflict niet in het voordeel van de Amerikanen. Een snelle actie is in hun ogen derhalve het waarschijnlijkst. Een langdurig beleg, waarin niets verandert aan de Iraakse bezetting van Koeweit, zou de steun van de Amerikaanse publieke opinie doen opdrogen. De kans zou toenemen dat Arabische landen, die Washington nu aanmoedigen, het op een akkoordje met Saddam Hussein gooien. Tenslotte zou ook de bereidheid van Amerika's Westerse bondgenoten om langer deel te nemen aan de nu moeizaam tot stand gebrachte internationale vlootmacht, onder zware druk komen te staan.

Kissinger beschrijft in de International Herald Tribune een situatie waarin uiteindelijk Irak de controle over Koeweit zou behouden en de Amerikanen in Saoedi-Arabie moeten blijven als een 'demonstratie van de betekenisloosheid van Amerika en van de wereldopinie'. Een gewapend ingrijpen is praktisch onvermijdelijk in zijn opvatting en in die van anderen. Sancties zijn in Kissingers ogen te onzeker, diplomatie in dit geval nutteloos. De Amerikanen moeten overgaan tot een 'chirurgische en snelle vernietiging van Iraks militaire capaciteiten'.

Saddam Hussein laten zitten met zijn in de regio ongeevenaarde strijdmacht, zou als het ware een nieuwe agressie inluiden.

Panama

Tot zo ver de analyse van de keuzen die president Bush volgens Kissinger en anderen heeft. Als de waarneming geldig is, ziet het er voor het verdere verloop van de crisis somber uit, zeker als Bush tot dezelfde conclusie komt en eveneens de voorkeur zou geven aan een snelle militaire actie boven een lange belegering.

De vraag is echter of de beide opties hier met recht tegenover elkaar worden gesteld en of ook Kissinger niet te veel wordt gedreven door de (Amerikaanse) behoefte aan snelle, 'smetteloze' oplossingen. In Grenada is dat inderdaad gelukt, maar in een klein land als Panama kunnen de Amerikanen, ondanks de verwijdering van Noriega, geen moment hun aandacht laten verslappen.

Met evenveel recht kan men stellen dat een reeks factoren juist niet pleit voor een militair ingrijpen in de Golf, ongeacht of dat uit een ongewild incident ontstaat of met vooropgezet Amerikaans doel. Het alles overheersende argument is het grote risico dat zo'n militaire confrontatie tot de dood en verminking van honderdduizenden mensen leidt, als een in het nauw gedreven Saddam Hussein zijn gifgas inzet.

Een aan de verliezende hand zijnde dictator de gedachte dat Saddam een militaire confrontatie zou kunnen winnen, is nog gruwelijker zou in een vertwijfelde poging om de andere Arabische landen achter zich te krijgen, in staat zijn een aanval met gas op Israel te doen (bijvoorbeeld nadat hij een Israelische reactie heeft uitgelokt door Jordanie binnen te rukken). Als de inval in Koeweit op 2 augustus een ding heeft geleerd, dan is het wel dat men Saddam Husseins dreigementen beter maar serieus kan nemen. In samenhang met een mogelijke Israelische vergelding met kernwapens op Irak zou het conflict dan de contouren kunnen aannemen van een derde wereldoorlog.

Van een 'snelle' ingreep is dan geen sprake meer, laat staan van een 'chirurgische'. Ook Zbigniew Brzezinski onderkent dit gevaar in zijn artikel hierboven, wanneer hij er voor pleit Saddam niet tot een onvoorwaardelijke overgave te dwingen, maar hem te 'knijpen' en een oplossing door middel van onderhandeling te zoeken.

Somber

Vanzelfsprekend heeft Kissinger gelijk als hij aangeeft dat de door hem geschetste pat-situatie politiek uiterst riskant kan worden voor de Amerikaanse president. Het is de vraag of hij op dit punt niet wat somber is en het Amerikaanse publiek niet inmiddels heeft geleerd, maar bovendien valt dat risico in het niet vergeleken bij de geweldige gevaren die uitgaan van een gewapend conflict. Datzelfde geldt voor de meer dan tienduizend Westerse gijzelaars in Koeweit en Irak. Een langdurige belegering wordt voor hen uiterst onaangenaam, het alternatief van een escalerend militair conflict is erger, zeker als zij daarbij als 'menselijk schild' dienen.

Ook indien een militaire actie van de Amerikanen wel zou lukken, zonder dat er een grotere oorlog met zeer vele slachtoffers uit ontstaat principieel onmogelijk is het niet blijft de vraag: wat daarna? Is Saddam blijvend van zijn macht ontdaan of kan hij meteen weer aan de opbouw van een strijdmacht beginnen? Zou hij of zijn opvolger een volgende keer, als de Amerikanen weer zijn vertrokken, dan niet direct Saoedi-Arabie aanvallen en Koeweit overslaan? Het valt moeilijk voor te stellen dat de Amerikanen bij hun actie meteen ook even naar Bagdad doorstoten om de zaken daar op orde te stellen. Ze zouden direct de steun verliezen van de VN, van de Arabische landen en vervolgens ook van hun Westerse bondgenoten. Het bevrijden van een door een dictator onder de voet gelopen staatje is iets anders dan het bezetten van een Arabisch land, dat een centrale rol speelt in het Midden-Oosten.

Uit deze waarnemingen volgt vrijwel automatisch de conclusie dat de Amerikanen zich hoe dan ook gereed moeten maken voor een langere militaire aanwezigheid in het Golfgebied, in eerste instantie in Saoedi-Arabie. Ook al slagen ze door een gerichte militaire actie erin Koeweit te bevrijden en Saddam een deel van zijn huidige militaire macht te ontnemen (wat Kissinger wil), dan zullen ze toch lange tijd in Saoedi-Arabie en in Koeweit moeten blijven als een 'levensverzekering' tegen nieuwe agressie. In het geval van succes door middel van een blokkade dus zonder militair ingrijpen geldt dat in nog sterkere mate, omdat in dat geval Saddam wel een grote psychologische nederlaag heeft geleden, maar geen manschap en geen tank is kwijtgeraakt.

Effectiever

Als de Amerikanen toch moeten blijven, kunnen ze ook van het begin af aan proberen de zaak uit te zitten en niet te kiezen voor de uiteindelijk veel riskantere militaire operatie in een chemisch en nucleair kruitvat. Dat is allemaal niet zo clean en chirurgisch, maar op de langere termijn wellicht veel effectiever. De hele affaire heeft immers nog een aspect, waarover Bush op dit moment hardnekkig zwijgt, maar waarmee hij in een later stadium onverbiddelijk te maken krijgt: het feit dat vele Amerikanen het niet zullen accepteren dat Amerikaanse mariniers de Irakezen uit Koeweit jagen, de oligarchie van schatrijke sjeiks weer instellen en naar huis terugkeren. Een serieuze vorm van democratie zal daar toch ten minste moeten worden achtergelaten, evenals in Saoedi-Arabie. Amerikaanse journalisten klaagden gisteravond tegenover Bush al hartgrondig over de beperkingen die de Saoedische autoriteiten de Amerikaanse pers opleggen.

De Amerikanen moeten zich nu al instellen op een militaire aanwezigheid van, zeg, vijftien of twintig jaren in het gebied, enigszins naar analogie van hun inmiddels 45-jarige aanwezigheid in Europa. Van de 360.000 man in de Bondsrepubliek hoeven nu toch niet veel meer dan 50.000 achter te blijven. In die periode kunnen zij, net als zij in Duitsland deden, het democratisch gedachtengoed verbreiden, in eerste instantie in Saoedi-Arabie en Koeweit, in de hoop dat, evenals in Oost-Europa, de wervende kracht zal aanslaan in een gebied waar op dit moment geen enkele leider in een democratische structuur aan het bewind is gekomen.

Het is een wat onbehouwen plan in een periode waarin door het merendeel van de betrokkenen wat betreft de Amerikaanse militaire aanwezigheid voorlopig nog in maanden wordt gerekend. Of dit scenario naar analogie van de Amerikaanse aanwezigheid in Europa, in het Midden-Oosten mogelijk is, is zeer onzeker. Gemakkelijk zal het niet zijn, maar de andere keuzen oorlog en/of een korte aanwezigheid bieden veel somberder perspectieven.