Bush geeft Veiligheidsraad meer tijd

NEW YORK, 23 aug. President Bush geeft de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties meer tijd om te komen tot collectieve afspraken over de maritieme blokkade die het handelsembargo tegen Irak meer kracht moeten bijzetten.

Gisteravond laat hebben de vijftien leden van de raad Jordanie en Bulgarije toegezegd de nadelen die beide landen ondervinden bij strikte naleving van de VN-handelsboycot voor korte tijd financieel te zullen compenseren. Hoe hoog die compensatie wordt, is nog niet vastgesteld. Beide landen voeren aan dat zij meer dan een miljard gulden verlies lijden als gevolg van de economische sancties tegen Irak.

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, heeft gisteren geprobeerd de impasse met de Sovjet-Unie over een maandag door de Verenigde Staten geintroduceerde ontwerpresolutie in de Veiligheidsraad te doorbreken. Daarin zou de VN 'een noodzakelijk minimum aan geweld' toestaan bij de militaire controle in de Golf op naleving van verplichte VN-sancties door individuele VN-lidstaten. In een telefoongesprek met zijn Sovjet-ambtgenoot Sjevardnadze reageerde Baker positief op de wens van Moskou om diplomaten meer tijd te gunnen voor bezinning over een compromistekst. Er zijn verschillende versies in omloop.

President Bush zei gisteren tijdens zijn persconferentie in het zomerverblijf Kennebunkport dat hij bereid is de VN meer tijd te geven als dat nuttig is 'voor meer collectieve actie' in VN-verband. Westerse diplomaten zijn hoopvol dat zij de Veiligheidsraad alsnog kunnen overtuigen de economische sancties tegen Irak zeker te stellen door militaire controle op naleving van het embargo.

Twijfel

Volgens Westerse diplomaten stuit het Westerse initiatief vooral op bezwaren van de Sovjet-Unie. Moskou verzet zich tegen de haast waarmee de Amerikanen toestemming van de VN willen afdwingen voor middelen om de maritieme blokkade meer tanden te geven. De Sovjet-Unie wil wachten met de indiening van zo'n resolutie totdat zich daadwerkelijk een schending van het embargo heeft voorgedaan, terwijl Westerse leden van de raad de VS, Groot-Brittannie en Frankrijk instemming van de Veiligheidsraad vooraf willen. Twijfel over de bereidheid van de Sovjet-Unie de vriendschapsbanden met Irak helemaal af te breken houdt het diplomatieke proces in New York voorlopig op.

Moskou zoekt naar wegen om voor het eerst in de geschiedenis van de VN het Militaire Stafcomite in te schakelen. Het comite, een sluimerend orgaan waarin de opperbevelhebbers van de strijdkrachten van de vijf permanente leden of hun vertegenwoordigers, sinds 1946 elke twee maanden bijeenkomen, adviseert de raad over militaire operaties en geeft strategische leiding aan een strijdmacht onder commando van de VN, mits daartoe opgedragen. Dat is tot nu toe nooit gebeurd, ook niet tijdens de oorlog in Korea. De Westerse landen zijn minder geporteerd over zo'n oplossing. Zij zijn niet bereid het commando over hun marineschepen in de Golf over te dragen aan het Stafcomite.

China

Het vijfde permanente lid, China, heeft ook bedenkingen tegen een geweldsclausule in de ontwerpresolutie. Wel heeft Peking toegezegd de resolutie niet te zullen treffen met een veto.

De Amerikaanse VN-ambassadeur Thomas Pickering zei gistermiddag na beraad van de vijf permanente leden 'een beetje optimistischer' te zijn over de mogelijkheden te komen tot een compromis. 'We maken vooruitgang', zei hij. Een hooggeplaatste Amerikaanse functionaris bagatelliseerde het belang van de ontwerpresolutie gisteren. Hij onderstreepte dat de vrijwillige bereidheid bij de VN-lidstaten om het embargo na te leven, de embargoresolutie 661 van 6 augustus, reeds voor ten minste 90 procent effectief maakt. Ook president Bush heeft opnieuw laten doorschemeren dat artikel 51 van het VN-handvest het gebruik van geweld bij een militaire blokkade al toestaat. De Britse premier Thatcher herhaalde gisteren nog eens dat de VS en Groot-Brittannie reeds de bevoegdheid hebben om het VN-embargo 'met kracht' uit te voeren. VN-diplomaten in New York achten deze interpretatie van artikel 51 'ten minste omstreden'.