Sovjet-media trekken uit crisis pijnlijke conclusies

MOSKOU, 22 aug. De crisis in de Golf is voorpaginanieuws in de Sovjet-Unie, maar ligt hier verder bepaald niet iedereen in de mond bestorven. De Sovjet-burgers hebben er geen overmatige belangstelling voor. De commentaren zijn ongekend scherp en openhartig, maar de meeste mensen lijken zich er niet van bewust dat er zich in een ander deel van de wereld een crisis voltrekt met onvoorspelbare gevolgen, ook voor de Sovjet-Unie. Dat komt deels doordat iedereen geobsedeerd is door de gebeurtenissen in eigen land, maar is ook het gevolg van de onderkoelde manier waarop de kwestie in de media wordt gebracht. Het televisiejournaal brengt het conflict nog steeds pas na ongeveer twintig minuten binnenlands nieuws en de beelden zijn beperkt, zodat wel enige bezorgdheid, maar bepaald geen paniekstemming wordt gecreeerd.

Drie weken na de invasie van Koeweit door Irak is de Sovjet-Unie nog steeds uiterst omzichtig in haar benadering van het probleem. Na de ondubbelzinnige veroordeling van de Iraakse 'agressie', een unicum ten opzichte van een Arabisch land waarmee de Sovjet-Unie zulke nauwe relaties heeft, en de steun voor de economische blokkade begon de reserve ten opzichte van de Amerikaanse politiek al snel door te klinken in de commentaren en hamerden Sovjet-woordvoerders op de noodzaak een politieke oplossing te vinden. Alle Westerse speculaties over eventuele deelname van Sovjet-troepen aan een internationale interventiemacht worden onmiddellijk tegengesproken. De Sovjet-Unie kiest voor de diplomatieke weg. De Iraakse vice-premier Saadoun Hammadi is tweemaal door minister Sjevardnadze en eenmaal door premier Ryzjkov ontvangen. Beiden hebben het Sovjet-standpunt opnieuw duidelijk onder zijn aandacht gebracht. Een speciale gezant van het Kremlin reist langs de landen van het Midden-Oosten.

Doorbraak

De Sovjet-Unie is door het conflict met haar bondgenoot duidelijk in verlegenheid gebracht: zij was het die Irak de wapens heeft geleverd die nu de wereldvrede bedreigen. Tegelijkertijd heeft het conflict tot een doorbraak geleid in het diplomatieke denken. De meeste commentatoren tonen zich dan ook tevreden over het feit dat de Sovjet-Unie eindelijk haar principes hoger heeft gesteld dan haar eigenbelang en veel commentatoren borduren voort op het thema hoe de Golfcrisis in de Brezjnevtijd zou zijn behandeld. Zo parodieert Jevgeni Ambartsoemov in Moskovskije Novosti mogelijke TASS-persberichten uit een niet zo ver verleden: 'Het hele Sovjet-volk begroet unaniem de overwinning van de socialistische revolutie in het broederlijke Koeweit op het verrotte monarchistische regime en uit zijn klassesolidariteit met het socialistische Irak dat het volk van Koeweit belangeloos internationalistische hulp heeft verleend.'

Anderen wijzen er op dat Irak voor zijn revolutionaire slogans overduidelijk bij de Sovjet-Unie in de leer is geweest.

Napoleons

Hier en daar worden enkele conclusies getrokken. Zo concludeert de historicus Nodar Simonja, ook in Moskovskije Novosti, dat 'de aanmoediging en bewapening van zelfs bevriende Napoleons waar ook ter wereld nooit in ons nationaal belang zijn of kunnen zijn'.

Volgens Izvestia-commentator Aleksandr Bovin heeft Saddam Husseins daad van agressie de Arabische wereld grote schade berokkend en de afhankelijkheid van een aantal Arabische landen van de VS alleen maar versterkt. De Amerikaanse haviken en Israel zijn de grote winnaars in het conflict. Als men de crisis pessimistisch inschat, aldus Bovin, zijn wij na de beeindiging van de Sovjet-Amerikaanse atoomdreiging nu getuige van het begin van een serie nieuwe, kleine, maar daarom niet minder gevaarlijke militaire conflicten. Eveneens in de Izvestia legt generaal Vladimir Nikitjoek verantwoording af over de militaire leveranties, zonder overigens de bedragen te noemen die de interviewer vervolgens uit SIPRI-bron zelf aanvult. Bijna verontschuldigend zegt de generaal dat er in Irak geen militaire adviseurs, maar alleen ongeveer 200 militaire specialisten zitten, die de werking van de aangekochte wapens moeten demonstreren. 'Wat betreft de kwestie van de wapenhandel', zegt Nikitjoek, 'daarover is maar een mening mogelijk. Natuurlijk moet hij worden stopgezet, maar niet eenzijdig, maar met inachtneming van de bestaande internationale situatie.'

De Golfcrisis heeft in ieder geval tot gevolg gehad dat het tot nu toe nog ontoegankelijke thema van de wapenhandel eindelijk ter sprake wordt gebracht.

Herziening

Het is niet alleen de wapenhandel die de Sovjet-Unie in verlegenheid brengt. Het eerste openlijke conflict met een bevriende Arabische staat heeft de politieke leiding met de neus op de noodzaak gedrukt de Midden-Oostenpolitiek te herzien. In Novoje Vremja geeft onderminister van buitenlandse zaken Aleksandr Belonogov dat ook toe. 'We dienen de hele conceptie van onze militaire samenwerking met de landen van het Midden-Oosten te herzien en voor onszelf de nodige conclusies te trekken.'

De minister zegt het nog wat vaag, en ook dat is begrijpelijk. Je begeven in het Arabische wespennest is geen aantrekkelijk vooruitzicht en het laatste wat de Sovjet-Unie, zelf verstrikt in tientallen ernstige binnenlandse problemen, kan gebruiken is betrokken raken bij een internationaal militair conflict met een onduidelijke afloop.

Het wordt tijd, zegt Leonid Mletsjin in Novoje Vremja, dat de Sovjet-Unie diplomatieke betrekkingen aanknoopt met landen als Saoedi-Arabie, dat tot nu toe traditioneel in het rijtje 'reactionaire regimes' wordt geplaatst, en niet meer alle hoop vestigt op zogenaamde 'progressieve regimes'.

Niemand van de Sovjet-commentatoren vraagt om het sturen van Sovjet-troepen naar de Golf. Het felst is, als altijd, Moskovskije Novosti, waar Aleksej Aleksandrov, sprekend over de relaties met 'openlijk totalitaire, agressieve regimes die zich overgeven aan gewapend gokken en de vernietiging van hun eigen burgers', waarschuwt dat het niet voldoende is verklaringen af te leggen over een vreedzame oplossing voor het conflict. 'Wij moeten de mate van samenwerking tussen de VS en de USSR op elkaar afstemmen om de agressor een halt toe te roepen. De Sovjet-Unie heeft de plicht om een deel van deze last op zich te nemen.'