'Interdiction': zoiets als blokkade zonder zwaar geschut

Als politici hun ware bedoelingen willen verbergen, nemen ze vaak hun toevlucht tot verhullend taalgebruik. Dat verschijnsel doet zich niet alleen voor in de binnenlandse, maar ook in de internationale politiek. Zo introduceerde de Amerikaanse regering onlangs het begrip interdiction, in deze krant vertaald met 'onderscheppen' of 'verbod'. De term heeft tot verwarring geleid, aangezien hij juridisch geen welomschreven betekenis heeft. Het meest gangbaar is het woord in het militaire jargon. Daarin betekent het 'stoppen of hinderen van de vijand'. De term wordt bijvoorbeeld gebruikt, zegt dr. Terry Gill, docent volkenrecht aan de Rijksuniversiteit van Utrecht, voor het met behulp van vliegtuigen tot staan brengen van een aanval met tanks. De Amerikaanse regering hanteerde de uitdrukking ook voor de bestrijding voor de kust van Colombia van narcoticatransporten naar de Verenigde Staten.

Ook in de Verenigde Staten is de vernieuwde introductie van interdiction niet onbesproken gebleven. In een vraaggesprek met de Chicago Tribune liet schout-bij-nacht b.d. Thomas Carter er weinig misverstand over bestaan dat hij van oordeel is dat interdiction eigenlijk niet meer is dan een vriendelijk woord voor blokkade. 'Een roos die je een andere naam geeft, blijft een roos', aldus Carter.

De Verenigde Staten hebben echter hun toevlucht genomen tot het begrip interdiction, zo is een week geleden al op deze pagina betoogd, om juist te ontkomen aan de term blokkade. De Amerikaanse regering probeert in haar publieke optreden ook zorgvuldig de twee termen uit elkaar te houden. Zo hamerde bijvoorbeeld de woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken, Margaret Tutwiler, er vorige week dinsdag op dat de Verenigde Staten geen blokkade tegen Irak hadden afgekondigd en wilde ze slechts spreken over interdiction.

Resolutie

Van een officiele blokkade kan pas sprake zijn als meer vreedzame middelen, zoals omschreven in artikel 41 van het Handvest van de Verenigde Naties, om een staat tot de orde te roepen, hebben gefaald. Artikel 41 noemt in dat verband het geheel of gedeeltelijk afbreken van de economische betrekkingen en van vormen van communicatie, zoals spoorwegen, luchtverbindingen, telegraafverkeer en ook het verbreken van de diplomatieke betrekkingen.

Op 6 augustus nam de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties overeenkomstig dit artikel een resolutie aan waarin een economisch embargo werd afgekondigd tegen Irak en het door Irak bezette Koeweit. Pas als gebleken is dat een dergelijke maatregel niet werkt en daarover wordt pas na dertig dagen beslist, zo is voorlopig overeengekomen of overduidelijk bij voorbaat zinloos is, kan worden overgegaan tot toepassing van artikel 42 van het Handvest, waarin naast het inzetten van strijdkrachten ook de blokkade voorkomt als vorm van internationaal juridisch verantwoorde vorm van geweld. Maar daarvoor is dan wel eerst een beslissing van de Veiligheidsraad nodig.

De Amerikaanse regering heeft daarop niet willen wachten. President Bush wilde er zeker van zijn dat het afgekondigde embargo ook echt zou werken en nam dus, zonder dat er sprake was van een oorlogssituatie tussen de Verenigde Staten en Irak of van een desbetreffende uitspraak van de Veiligheidsraad, met zijn politiek van interdiction als het ware een voorschot op een mogelijke blokkade. Daarmee betrad hij het in de praktijk zo diffuse grensgebied tussen oorlog en vrede, waar juridische teksten als het Handvest van de VN scherpe scheidslijnen suggereren.

Geweld

De invulling van het begrip had overigens nog wel wat voeten in de aarde. Op zondag 12 augustus liet Washington weten desnoods geweld te willen gebruiken om schepen van en naar Irak tegen te houden. De dagen daarna gingen juridische experts van verschillende departementen aan de slag om de details van die beslissing uit te werken. Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van defensie, Peter Williams, zei dinsdag 14 augustus dat zijn departement nog steeds bezig was met de precieze uitwerking van interdiction, inclusief de operationele, logistieke en juridische aspecten daarvan. Bij dat overleg werden vooral de ministeries van handel en van buitenlandse zaken betrokken. Williams zei toen dat er nog geen orders waren uitgegaan naar de Amerikaanse marineschepen in de Golf, maar dat die weldra zouden volgen.

Op woensdag 15 augustus ging, aldus een in de Amerikaanse pers aangehaalde anonieme regeringsfunctionaris, een opdracht uit die echter later weer werd ingetrokken. Op donderdagmorgen 16 augustus werd een nieuwe instructie verstuurd naar de schepen. Wat het verschil was tussen die twee opdrachten, wilde genoemde regeringsfunctionaris niet zeggen, hij maakte slechts gewag van een 'minor glitch', een kleinigheidje.

Volgens Amerikaanse kranten heeft de president de schepen vorige week donderdag opdracht gegeven om 'de minimaal noodzakelijke kracht' in te zetten om de scheepvaart van en naar Irak te stoppen, to interdict. Eerder genoemde anonieme regeringsfunctionaris verklaarde, aldus Associated Press, ter toelichting dat de commandanten opdracht hebben gekregen om verdachte schepen eerst een verzoek tot stoppen te doen. Mocht een schip daaraan geen gehoor geven, dan mag een Amerikaans marineschip de doorvaart verhinderen of een schot voor de boeg geven. Dat laatste is inmiddels, voor zover bekend, in twee gevallen gebeurd.

Onderscheid

Opmerkelijk is dat in de gegeven toelichting geen sprake is van een uiteindelijk gericht schieten om de kapitein van een verdacht schip tot andere gedachten te brengen. Op dit punt lijkt het begrip interdiction niet geheel samen te vallen met de term blokkade. Bij een echte blokkade afgekondigd door de Veiligheidsraad of in geval van een een feitelijke oorlogstoestand, kan na de bovengenoemde fasen ook gericht worden geschoten om de doorvaart te verhinderen.

Dit onderscheid tussen interdiction en blokkade zou dan ook verklaren waarom de Amerikaanse marineschepen, die afgelopen zaterdag in de Perzische Golf en de Golf van Oman negen schoten voor de boeg van twee Iraakse tankers gaven, niet met zwaarder geschut kwamen toen deze schepen zich daar niets van aantrokken en hun reis gewoon voortzetten.