EEN LIJNTJE VOOR DE WITTE WAS

Niet alleen justitie maar ook bankiers en zakenlieden op de Antillen en Aruba maken zich zorgen over de steeds vaker opduikende verhalen over het witwassen van drugsgelden. Immers, de berichten daarover bezoedelen de reputatie van de Antillen als belastingparadijs. Daarom wordt het tijd voor maatregelen. Maar die mogen het liberale zakenklimaat niet aantasten. 'Justitie moet niet voor elk wissewasje kunnen binnenvallen.'Verrekte vervelend en onrechtvaardig, vinden ze het. Steeds weer die verhalen in internationaal gerespecteerde kranten en tijdschriften over het witwassen van criminele inkomsten, waarin steevast zo'n prominente rol wordt toebedeeld aan de Nederlandse Antillen.

Vrolijke anekdotes over louche Antilliaanse bankmanagers die via allerlei schijntransacties met NV's, the Dutch sandwich geheten, gewetenloos handjeklap spelen met louche zakenlieden die een zak geld van onduidelijke herkomst willen stallen. Aan dat soort reportages hebben Antilliaanse bankiers een broertje dood.

Toch liggen de fantastische verhalen over witte-boordencriminelen, mafia en drugsgelden voor het oprapen op de Antillen. Vooral op het grootste van de drie bovenwindse eilanden, Sint Maarten, valt menige misstand te noteren. Over onroerend goed dat wordt gekocht met drugsgeld. En het verhaal van die magazijnbediende die zich erover verbaast dat haar Indiase baas niet alleen elektronica importeert maar ook kartonnen dozen tot de rand toe gevuld gevuld met dollars.

De strijd tegen drugscriminaliteit is al lang niet meer exclusief gericht op het aanpakken van de fysieke handel in verdovende middelen. Het bestrijden van de vraag naar drugs, het tegengaan van leveranties van grondstoffen voor de fabricage van drugs en vooral het onmogelijk maken van het witten van smoezelige narco-dollars is een zeer actueel onderwerp geworden. Over Money-laundering is het afgelopen jaar menige conferentie belegd en zijn reeksen van aanbevelingen ondertekend.

Een Financial Action Task Force, dat de vijftien belangrijkste geindustrialiseerde landen waaronder Nederland vorig jaar in het leven riepen om het probleem van het witwassen in kaart te brengen, begroot de jaarlijkse omzet van cannabis, heroine en cocaine in de Verenigde Staten en Europa op 122 miljard dollar per jaar. Daarvan zou 85 miljard dollar jaarlijks moeten worden witgewassen.

Om deze financiele operatie zo veel mogelijk tegen te gaan, hebben de Westerse landen begin dit jaar in totaal veertig aanbevelingen ondertekend. Via wettelijke strafbaarstelling van het witwassen, het verplichten tot nadrukkelijke identificatie door banken van hun klanten en meer internationale samenwerking hopen de geindustrialiseerde landen het drugshandelaren moeilijk te maken te profiteren van de enorme stapels bankbiljetten, die in omvang de wereldproduktie aan drugs ver te boven gaan.

Vooral op aandringen van de Verenigde Staten zijn begin juni de landen van het Caraibisch gebied en Midden-Amerika op Aruba bijeengekomen om te kijken in hoeverre zij kunnen bijdragen aan de bestrijding van het witwassen. De VS is bang dat na de implementatie van strikte regels voor banken in eigen land, en na in bankparadijs Panama orde op zaken te hebben gesteld, de Caraiben nadrukkelijk als wit-wasmarkt benut worden.

In het rapport van de Aruba-conferentie concluderen de deelnemers - waaronder ook Frankrijk, Groot-Brittannie, Canada, de VS en Nederland - dat er 'geen accurate gegevens' zijn over de rol van de Caraiben op dit gebied. 'Wel bestaat het sterke vermoeden dat drugshandelaren er een aanzienlijk aantal commerciele transportmaatschappijen en financiele instellingen bezitten of beinvloeden', aldus het eindverslag.

Corrumperen

Het rapport wijst er verder op dat drugskartels financieel zeer wel in staat zijn regeringen van de veelal kleine eilanden te corrumperen en te destabiliseren en op die manier eilanden de facto over te nemen. Het Antilliaanse openbaar ministerie vreest dat dit proces in ieder geval op het Nederlandse deel van Sint Maarten (40.000 inwoners) al in gang is gezet. Front Street, de rommelige en permanent door walmende auto's verstopte winkelstraat van hoofdstad Philipsburg op Sint Maarten, bestaat volledig uit die winkels en instellingen die volgens het Aruba-rapport door drugshandelaren bij voorkeur voor het witwassen worden gebruikt: kledingboetiekjes, reisbureaus, elektronica-zaken, juwelierszaken en casino's. Een bakker, slager of groenteboer is in deze hoofdstraat niet te vinden.

Volgens de voorzitter van de Sint Maarten Business Association Charley Meyers is de prijs voor duizend vierkante meter grond in Front Street - waar iedere dag hele ladingen Amerikaanse cruisetoeristen doorheen worden geperst om belastingvrij te winkelen - minimaal een miljoen dollar. Bij koop dient bovendien sleutelgeld van gemiddeld 250.000 dollar te worden gelapt. 'Huurprijzen van een simpel winkeltje bedragen 5.000 dollar per maand. Het is bedrijfseconomisch volstrekt onmogelijk dat je dergelijke investeringen terugverdient met het verkopen van elektronica tegen dumpprijzen of drie t-shirts voor tien dollar', zegt Meyers. 'Het zijn vaak ondernemingen waar de omzetten met zwart geld worden aangevuld om geld in het normale verkeer te sluizen. Met die lage belastingen en het gebrekkige fiscale toezicht is dit er een ideaal oord voor.' Ook financiele instellingen op Sint Maarten zouden hand- en spandiensten verrichten voor dubieuse zakenlieden. 'Er is mij door een reeks van personen verzekerd dat er een financiele instelling is in Philipsburg die zich praktisch uitsluitend bezighoudt met witwassen van drugsgelden. Dit gerucht is zo hardnekkig dat ik wel moet aannemen dat er iets aan de hand is', zegt de enige officier van justitie op Sint Maarten, Hans Wesselink.

Onderzoek naar witwassen heeft hij desalniettemin nog nooit kunnen laten verrichten. Op de Antillen zijn geen fraude-experts bij de politie. 'Het enige wat ik kan doen is alles aanhoren, de informatie opslaan in mijn hersenarchief en hopen dat het later van pas komt.'

Zakenklimaat

Tegen die tijd is het belangrijk dat het delict witwassen strafbaar is. Drugskartels maken weliswaar misbruik van het bancaire systeem, strikt juridisch gezien is witwassen een regulaire financiele transactie, beklemtoont mr. J. H. Waller, jurist van de centrale bank van de Nederlandse Antillen.

Waller zit in een commissie van de Antillen en Aruba waarin bekeken wordt welke maatregelen tegen witwassen nodig zijn. Op zijn computerscherm in zijn werkkamer in Curacao roept hij het concept op van een door hem opgestelde delictsomschrijving waarmee in de Opiumlandsverordening specifiek het witten van drugsgeld als een apart strafbaar feit moet worden opgenomen.

De animo om witwassen tegen te gaan is groot, verzekeren bankiers op de Antillen en Aruba. De reputatie van belastingparadijs wordt door drugscriminelen immers bezoedeld.

De te treffen maatregelen moeten echter weer niet zo ver gaan dat het liberale zakenklimaat te zeer wordt aangetast. Zwart drugsgeld moet worden geweerd maar alle zogenoemde grijze transacties via Antilliaanse NV's, die handig gebruik maken van profijtelijke belastingverdragen om het betalen van belasting zo veel mogelijk te vermijden, moeten mogelijk blijven. 'Het openbaar ministerie moet niet voor elk wissewasje kunnen binnenvallen', zegt een Antiliaanse bankier. 'Dat tast de vertrouwensrelatie met de client aan.' De oplossing die de commissie op de Antillen voorstaat, behelst een aantal administratieve regels die worden opgelegd aan banken waardoor Justitie beter in staat is witwassen op te sporen en te vervolgen. Banken moeten volgens de voorstellen niet alleen hun klanten goed identificeren maar ook een dossier over hun klant samenstellen waarin de stukken tien jaar lang bewaard blijven.

Het systeem waarmee de Amerikanen het witwassen willen bestrijden, wordt door de zestien Antilliaanse en zes Arubaanse banken afgewezen. In de VS zijn banken verplicht alle cash-transacties vanaf 10.000 dollar te melden aan een centrale computer in Detroit. De computer heeft een ingebouwd detectie-systeem waardoor opvallende meldingen aan het licht zouden moeten komen.

Dit systeem wordt door critici als te bureaucratisch van de hand gewezen. In Amerika is men ruim een jaar achter met het invoeren van de meldingen die per registratie zeventien dollar kosten. De regeling wordt bovendien ontdoken door te smurfen, het opsplitsen van grote bedragen in porties van 9.999 dollar en die te storten. De Amerikanen overwegen nu de grens op 3.000 dollar te stellen. Lionel Capriles, general-manager van de grootste bank op de Antillen, de Maduro en Curiel's bank met een balanstotaal vorig jaar van 1,3 miljard gulden, wijst het VS-systeem als overbodig voor de Antillen van de hand. 'Wij passen al heel strikt de regel toe: know your customer. Rare klanten pikken we er zo tussen uit', zegt Caprilles. Nieuwe klanten moeten referenties tonen van twee gerespecteerde banken. 'Ten aanzien van mensen die bij ons een rekening willen openen, zijn we erg kieskeurig, een beetje arrogant zelfs.'

Louche klant

Ook op Aruba voelt men niets voor verplichte registratie van cash-transacties. 'Op dit eiland weten we alles van elkaar. Iedereen met een spaartegoed van meer dan een ton, is persoonlijk bekend. Dat laat het stallen van geld niet toe', zegt E. den Dunnen, president van de centrale bank van Aruba.

Als compromis werkt men op de Antillen aan een voorstel waarbij iedere bezoeker aan de Antillen zou worden verplicht de douane te melden als hij meer dan 5000 dollar op zak heeft.

Volgens Den Dunnen zijn de Amerikanen 'te doorslaanderig'.

Zijn directeur J. Driessen zegt dat de VS de Caraiben de zwarte Piet proberen toe te spelen voor een hoofdzakelijk Amerikaans probleem. 'Wat kunnen wij nu doen? Stel dat we van een louche klant zijn geld in beslag nemen. Voor je het weet ontploft er hier een Colombiaanse bom en weg zijn de toeristen. Denk maar niet dat de Amerikanen ons dan te hulp komen.' Op de Antillen bestaan wel plannen tot meer controle op de zogeheten trustkantoren. Er moet een vergunningenstelsel komen met eisen voor de degelijkheid en betrouwbaarheid van deze kantoren. Alleen al op Curacao beheren trustkantoren, veelal gewone advocaten- en accountantsbureaus, zo'n 15.000 Antilliaanse Naamloze Vennootschappen. Van wie zo'n NV is, blijft vaak onduidelijk.

Ook de bank van Capriles had sinds 1952 zo'n trustkantoor, maar vijf jaar geleden nam de Maduro en Curiel's bank de opzienbarende en tot nu toe unieke stap het profijtelijke trustkantoor te verkopen. 'We konden niet op een bijbel zweren dat de werkelijke eigenaar van een NV niet uiteindelijk een Marcos, Noriega of een andere grappenmaker blijkt te zijn', zegt Capriles.

Sommige naamloze vennootschappen werken met aandelen aan toonder waardoor zelfs het trustkantoor vaak niet meer weet voor welke eigenaar ze nu in werkelijkheid een NV beheren. 'Ik hoef het ook niet te weten', zegt de directeur van een Antilliaans trustkantoor die anoniem wil blijven. 'Hoe zou ik er trouwens achter moeten komen dat die respectabele advocaat van een groot kantoor in Nederland die een klant bij mij wil parkeren, later een client blijkt aan te dragen die zaken doet met een vrindje die op zijn beurt weer vertegenwoordiger is van een mannetje die namens een Colombiaans boefje werkt. Dat valt niet te achterhalen'. Begrijp me goed, bezweert de houder van het trustkantoor. Witwassen dient hard te worden aangepakt. 'Maar laat de banken rare financiele bewegingen maar rapporteren. Dan kunnen de schurken nergens meer terecht met hun narco-dollars.' De illusie dat banken mondiaal maatregelen zullen nemen om het in het normale betalingsverkeer sluizen van criminele opbrengsten onmogelijk te maken, heeft de trusthouder niet. 'En zolang er in de wereld drie of vier kleine jurisdicties blijven waar elke nitwit met een koffer met 100.000 dollar cash zo naar binnen kan, blijft elke maatregel dweilen met de kraan open.' Bankier Driessen is het daarmee eens. 'Op de Bahama's zijn 240 banken, de Kaaimaneilanden tellen er zelfs 540. Op Anguila en Montserrat kun je voor een paar piek een bank oprichten. Aruba en de Antillen hebben de zaken dus zo slecht nog niet geregeld.' Vooral omdat bankieren zo'n internationale aangelegenheid is, dringt de procureur-generaal van de Nederlandse Antillen mr. R. Pietersz sterk aan op internationale samenwerking. 'Er zou een databank met informatie voor het Caraibisch gebied moeten komen waarbij aansluiting kan worden gezocht met het secretariaat dat de Commonwealth-landen hebben.' De meest drastische oplossing wordt daarentegen aangedragen door de eigenaar van het trustkantoor op Curacao. 'Let's legalize the whole shit. Dan zijn we van het gezeik af.'