De oren van Engeland zijn altijd gespitst

De Monitoring Service van de BBC, de luisterpost van de Britse overheid, maakt overuren. Via een woud van antennes en masten op een heuvel in Crowsley Park bij Reading, een kleine honderd kilometer ten westen van Londen, wordt deze dagen intensief geluisterd naar radio-uitzendingen uit het Midden-Oosten. Grote schotels in het verderop gelegen Caversham Park vangen televisie-uitzendingen op uit Saoedi Arabie. Op het scherm tekenfilms van Yogi Bear. 'Crisis of niet, de Arabische televisie gaat gewoon door', lacht een BBC-technicus.

Omdat het bezette Koeweit voor de buitenlandse media is afgesloten en berichtenverkeer met het land nagenoeg onmogelijk is, zijn regeringen, diplomaten, omroepen en kranten bijna volledig aangewezen op de uitzendingen van de Iraakse staatszenders. Via Radio Bagdad sijpelden enkele weken geleden de eerste berichten over de Iraakse invasie binnen. 'Voorwaarts, o moedige, heldhaftige broeders, sticht uw nieuwe Koeweit, het Koeweit van vrede en waardigheid', zo klonk het over de Iraakse radio.

Al deze uitzendingen worden opgevangen door de BBC en de Amerikaanse Foreign Broadcast Information Service (FBIS). Vechtend tegen slaap en verveling zitten tientallen vertalers in ploegendienst vierentwintig uur per dag met koptelefoons aan ontvangstapparatuur gekluisterd. Behalve aan regeringen rapporteren beide luisterdiensten aan persagentschappen, kranten, internationale bedrijven, onderzoeksinstituten en universiteiten. Belangrijke gegevens worden via telefoon en telex direct naar het Britse ministerie van defensie verzonden. Het Witte Huis kan via een kabel van de FBIS alle belangrijke buitenlandse televisie-uitzendingen rechtstreeks volgen.

Vakantie

Kate Morgan, marketing manager van BBC Monitoring, zegt dat ze haar vakantie voorlopig wel kan vergeten. Via de fax komen steeds meer verzoeken binnen voor afschriften van de redevoeringen en nieuwsfeiten. 'Normaal produceren we ongeveer 10.000 woorden per dag', vult redacteur Callum Mackechnie aan. 'Dat ligt nu veel hoger.' Het waren toch al drukke tijden voor de BBC Monitoring Service, zo verzekert de Schotse redacteur. Na de terugtrekking van Sovjet-troepen uit Afghanistan volgden kort achter elkaar de studentendemonstraties in China, de politieke machtsstrijd in Iran en de omwentelingen in Oost-Europa en Zuid-Afrika. 'Glasnost bezorgt ons meer werk dan de Koude Oorlog', lacht Mackechnie. 'De kwaliteit van de nieuwsuitzendingen uit de Sovjet-Unie is enorm verbeterd.' De Golfcrisis komt voor de Monitoring Service niet geheel ongelegen. De luisterpost van de BBC wordt grotendeels gefinancierd door het Britse ministerie van buitenlandse zaken, maar het budget is de laatste jaren niet omhoog gegaan. Na de beeindiging van de oorlog tussen Iran en Irak vreesde de BBC dat een deel van de subsidie zou worden ingetrokken. Door de recente ontwikkelingen in Oost-Europa en het Midden Oosten is de belangstelling voor de buitenlandse berichtgeving echter weer flink toegenomen. Zelfs gezaghebbende effectenmakelaars als Price Waterhouse en UBS Phillips en Drew hebben zich geabonneerd op de nieuwsbulletins van de Monitoring Service. Aan deze activiteiten wordt jaarlijks al meer dan een miljoen gulden verdiend.

De vijftig jaar oude luisterdienst van de BBC in Caversham wordt ook wel de 'Oren van Engeland' genoemd. Zij hoorden als eerste het nieuws over de Russische inval in Afghanistan, de val van president Amin, de gijzeling van Amerikanen in Iran, de staat van beleg in Polen, de coup van Soedan en Ayatollah Khomeini's oproep de schrijver Salman Rushdie te vermoorden.

Radio Bari

De Monitoring Service werd opgericht aan de vooravond van de Tweede wereldoorlog, zes dagen voor de Duitse inval in Polen. Maar al eerder luisterden de Britten naar buitenlandse zenders. Toen Mussolini de oorlog aan Abessinie verklaarde en Radio Bari met uitzendingen in het Arabisch de Britse belangen in Noord-Afrika trachtte te ondermijnen, wilde Londen weten wat er gezegd werd om weerstand te kunnen bieden.

In het begin werden de uitzendingen op wassen cilinders gezet. Koeriers brachten ze van het eigenlijke ontvangststation in Cotswold naar een luisterpost in Evesham. Nog tijdens de oorlog werden de activiteiten van de luisterdienst verplaatst naar een voormalige jongenskostschool in Caversham Park.

Daar werken nu vijfhonderd mensen, onder wie 130 afluisteraars/vertalers. Er zijn vijftien 'taalgroepen' binnen de Monitoring Service. Voor Russische uitzendingen zijn ongeveer veertig redacteuren beschikbaar, voor programma's in het Fins, het Spaans en het Portugees niet meer dan drie. De BBC heeft een aparte dependance in Nairobi, waar nog eens naar zo'n 100 verschillende zenders wordt geluisterd.

Via toetsenborden kunnen de vertalers afstemmen op zowel radio- als televisiezenders. Cassette- en videorecorders staan startklaar. Omdat niet op alle zenders tegelijk kan worden afgestemd, moeten er keuzes worden gemaakt. Soms wordt de dienst getipt door luchtvaartmaatschappijen. Het plotseling sluiten van vliegvelden kan duiden op een aanstaande staatsgreep. Niet zelden vormen radio- en televisiezenders het eerste doelwit van revolutionairen. Geoefende afluisteraars weten dat er belangrijke ontwikkelingen op til zijn als het woordgebruik van de programma's verandert. In het verleden durfde de de BBC de dood van Sovjet-leiders eerder aan te kondigen dan Radio Moskou.

Internationale ontwikkelingen dwingen de BBC steeds nieuwe prioriteiten te kiezen. Tijdens de oorlog in Vietnam werden de radiozenders in Indo-China nauwlettend gevolgd. Het Midden Oosten heeft altijd al de aandacht van de BBC gehad: de luisterdienst miste zelden een redevoering van Ayatollah Khomeini of kolonel Gaddafi van Libie. Tijdens de oorlog tussen Iran en Irak vertaalde de BBC bijna dagelijks de militaire communiques van beide landen. Enkele maanden geleden nog richtte de BBC zijn antennes op Oost-Europa. Via Radio Boekarest hoorde de luisterdienst dat dictator Ceausescu en zijn vrouw zonder veel formaliteiten waren geexecuteerd. 'Een verheugend kerstbericht', sprak de nieuwslezer tussen kersthymnen door. 'De antichrist is dood.' Niet alleen de BBC zelf vindt dat ze een 'rechtstreekse verbinding heeft met de wereldgeschiedenis'. Het Imperial War Museum in Londen bewaart de belangrijkste afschriften van de Monitoring Service. Het ziet de bulletins van de luisterdienst als 'de beste verslaggeving van de recente wereldgeschiedenis'.