De maand van de besnijdenis in Kenia

NAIROBI, 22 aug. De dertienjarige Bukusu-jongen zet zijn handen in de zij, kijkt stoicijns schuin naar boven, spreidt enigszins zijn benen en duwt het bekken met zijn verschrompelde geslachtsdeel naar voren. Het naakte, met modder ingesmeerde lichaam staat als een standbeeld. De traditionele chirurg bukt. Een doodse stilte valt over de omstanders. De chirurg heft het traditionele mes en met een krachtige beweging snijdt hij de voorhuid van de kleine penis weg. De oudere mannen knikken instemmend, de vrouwen jubelen. De bloeddruppels bevruchten het land van de voorvaderen. De jongen bijt op zijn lip, maar toont verder geen pijn. Een man is geboren.

Augustus is de maand van de mannelijke besnijdenis onder enkele volkeren in West-Kenia (vrouwelijke besnijdenis is officieel verboden). De scholen lopen leeg en politieke bijeenkomsten worden genegeerd. De bevolking organiseert ceremonieen en loopt zingend van huis naar huis, van dorp naar dorp. De trommels weerklinken tot diep in de nacht. De jongemannen bereiden zich, schijnbaar gelaten, voor op een van de belangrijkste gebeurtenissen uit hun leven.

In het moderne deel van Kenia bevinden zich ziekenhuizen waar onder narcose en hygienische omstandigheden de besnijdenis kan plaatshebben. Maar een man kan geen man worden genoemd, wanneer hij niet in het openbaar het mes trotseerde. Een vader die zijn zoon suggereerde diens besnijdenis in een ziekenhuis te laten uitvoeren, werd afgeranseld door zijn zoon. Een leerling op een lagere school in de hoofdstad Nairobi kon de verre reis naar West-Kenia niet maken. Hij zette daarop zelf het mes in zijn penis.

De ontbering van pijn blijkt voor velen essentieel voor de rite. Alleen aan zeer intieme vrienden, dus zeker niet aan vrouwen, zal een Keniaanse man toegeven dat zijn voorhuid onder verdoving werd verwijderd.

Getuige de talrijke berichten in de Keniaanse pers de afgelopen weken over ongelukken bij de ceremonieen, is er reden voor officiele zorg in het moderne deel van de natie. Tenminste vijf mensen verloren het leven bij de rites in West-Kenia. Een 60-jarige traditionele chirurg zette de hand aan een penis van een jongeman en sneed er per ongeluk te veel af. De man stierf onder een storm van klappen en stenen van de omstanders, de jongen belandde in het ziekenhuis van Bungoma. In andere ziekenhuizen werden per ossekar, fiets en kruiwagen twintig jongens afgeleverd, die te veel bloed hadden verloren.

In het dorp Marakaru ontaardde een ceremonie in een fikse vechtpartij. De jongen begaf zich traditiegetrouw naar de rivier om zich te reinigen van zijn jongenshuid en moederlijke kindergewoontes. Te elfder ure werd hij door angst overmand en zette hij het op een lopen. De ouderen, die al uren traditioneel gebrouwen bier hadden zitten drinken, richtten hun woede op de ouders van de jongen. Zij beschuldigden hen ervan hun zoon angst te hebben aangejaagd. Bovendien moesten zij nu maar de os terugbetalen, die voor de gelegenheid was geslacht. Bij de daaropvolgende schermutselingen vielen zestig lichtgewonden.

Niet alle volkeren in West-Kenia praktizeren mannelijke besnijdenis. De Luo, Teso en Turkana bijvoorbeeld laten hun voorhuid intact. In de ogen van andere stammen betekent dit schande. Een Turkana en Luo nuttigden onlangs hun ontbijt, toen een joelende menigte in Bungoma hun huis binnenviel. Ze werden meegenomen en onder dwang besneden. Hetzelfde overkwam een onreine Teso busconducteur. Hij moest op het busstation aan het mes geloven.

Sommigen proberen aan de traditie van hun stam te ontkomen door hun schande te verbergen. Een 40-jarige man keerde naar zijn geboortestad Webuye terug na een lange afwezigheid. Twintig jaar geleden was hij gevlucht tijdens zijn besnijdenisceremonie. Dat waren zijn familieleden niet vergeten. Zij ontvingen de verloren zoon hartelijk maar wel nadat ze hem eerst alsnog onder dwang hadden besneden. In een ander dorp nam een vrouw na een echtelijke ruzie wraak op haar echtgenoot. Ze onthulde de gemeenschap dat haar man onbesneden was, waarna de dorpsbewoners de voorhuid van de oude man verwijderden.

De autoriteiten veroordelen deze vormen van geweld. Ze pleiten bij de bevolking voor professionalisme van de traditionele chirurgen en voor hygiene tijdens de rite. De regeringskrant The Kenya Times wees deze week in een hoofdartikel op het gevaar voor Aids bij het gebruik van een niet-gesteriliseerd mes. Volgens de traditie bij sommige volkeren in West-Kenia dient een en hetzelfde mes tijdens de ceremonie achtereenvolgens langs de tientallen penissen te gaan. De vereniging van kruidenkenners in West-Kenia keerde zich deze week tegen gedwongen besnijdenis.