De dwaze mars tegen Saddam Hussein

Wachten op oorlog. Is er nog iemand die gelooft in een alternatief? Met opmerkelijke eensgezindheid en algemene verontwaardiging keert de wereld zich tegen de boeman in Bagdad en langzamerhand groeit de overtuiging dat alleen nog een gewelddadige afstraffing het aangerichte onrecht kan herstellen. Wie dezer dagen de Angelsaksische pers leest of aanschouwt, krijgt een indruk van de oprukkende oorlogshysterie. Het vreemde in die aanzwellende psychose is dat het lijkt alsof er nog maar een oplossing bestaat voor het probleem Saddam Hussein. Maar dat is ondanks alle in eerste instantie door de Iraakse dictator ontketende intimidatie niet het geval. Het zou niet de eerste crisissituatie zijn waarin politieke leiders als verblind vasthouden aan een beleid dat uiteindelijk averechts werkt en mogelijk zelfs voor henzelf fataal is. De vorig jaar overleden Amerikaanse historica Barbara Tuchman heeft dat verbluffende verschijnsel toegelicht in haar boek The March of Folly, from Troy to Vietnam. In dat boek beschrijft Tuchman hoe de Trojanen terwijl talrijke tekenen wezen op een list toch het Griekse paard binnen hun muren haalden en zo hun eigen ondergang bewerkstelligden; hoe de Renaissance-pausen met hun decadente gedrag het protestantisme voedden; hoe de Britten hun Amerikaanse kolonie verloren door lamlendigheid en zelfoverschatting en hoe de Amerikanen twee eeuwen later naar Vietnam togen om het communisme uit te roeien, een actie die het Vietnamese communisme achteraf gezien waarschijnlijk sterker heeft gemaakt dan het ooit had kunnen worden zonder de Amerikaanse interventie.

De moraal van Tuchman: hoogmoed, machtswellust en 'houtenhoofderigheid' van politieke leiders belemmeren steeds weer het uitzicht op beschikbare, meer belovende, redelijke alternatieven. De parallel met Vietnam is het meest levendig en wordt op het moment getrokken, ook al omdat de huidige massale Amerikaanse troepenverplaatsing naar de Golf het trauma van in een zinloze strijd verloren zonen in herinnering roept. Maar de parallel gaat verder dan het mogelijke lot van Amerikaanse soldaten. Wordt niet ook, zoals destijds, het kwaad overschat?

Eensgezind

In de eerste plaats is de alom aangevoerde rechtvaardiging van het gemeenschappelijke ingrijpen dubieus. Met een beroep op het Handvest van de Verenigde Naties heet het dat Saddam Hussein de internationale rechtsorde heeft geschonden. Het komt zelden voor dat de VN-regels zo eensgezind worden uitgelegd.

Tot voor kort stond de Oost-West-tegenstelling garant voor uiteenlopende interpretaties van het Handvest. Zo verdedigden de Verenigde Staten onlangs nog hun interventie in Panama met een beroep op het recht op zelfverdediging artikel 51 van het Handvest , maar zijn zij nu de eersten om de actie van Irak als 'agressie' artikel 2, lid 4 te bestempelen. Het VN-Handvest is sinds zijn invoering een grabbelton waaruit de staten naar believen graaien om hun buitenlandse politiek te rechtvaardigen. Het huidige conflict draait dan ook niet om Saddam Hussein en het Handvest. Immers, wie gelooft dat dezelfde internationale troepenmacht zich in de Golf had verenigd in reactie op de Iraakse invasie van Koeweit, als zich geen olie onder de woestijn van het Midden-Oosten had bevonden? De militairen in de Golf verdedigen dan ook niet het Handvest van de Verenigde Naties, maar de economische belangen van de landen die hen hebben gestuurd. Het is zeer de vraag of dat doel uiteindelijk met het hardhandig corrigeren van Saddam Hussein wordt gediend. Tuchman zou zeggen van niet. Stel dat de Amerikanen erin slagen Irak te verslaan en Saddam Hussein te verdrijven: is het probleem dan werkelijk opgelost? De rust zal tijdelijk terugkeren in het Midden-Oosten, de olieproduktie zal zich herstellen en de industrielanden zullen zich door hun succes zelfvoldaan in slaap laten sussen. Maar de onvermijdelijk gekrenkte Arabische trots staat er garant voor dat tegelijkertijd op een kleuterschool in Kairo of zelfs Mekka een nieuwe Saddam Hussein aan zijn 'opleiding' tot gevaarlijke dictator begint.

Niets zal het Arabische nationalisme zo'n vlucht doen nemen als een Amerikaans succes tegen Saddam Hussein. De sjeiks aan de Golf ontlenen hun macht aan het voormalige Britse kolonialisme; voor Westerse democratie of het ideaal van zelfbeschikking hebben zij nog nooit enige belangstelling getoond. Wat dat betreft was niet alleen de val van de emir van Koeweit te verwachten, het is ook nu al te voorspellen dat andere sjeiks op den duur hetzelfde lot ten deel zal vallen.

Hoe lang nog zullen de islamieten van het Midden-Oosten aanvaarden dat 'hun' Mekka wordt bestuurd door een decadente, autocratische heerser? In dat Arabische machtsspel is voor het Westen geen eer te behalen, laat staan dat zijn economische belangen veiliggesteld kunnen worden, hoezeer ook een spoedig succes tegen Saddam Hussein nu de indruk van het tegendeel zou maken.

Alternatieven

Er is wel een voor de hand liggende methode om de cruciale Westerse economische belangen voor de toekomst daadwerkelijk veilig te stellen. Daartoe zou nu niet moeten worden geinvesteerd in een kortzichtige oorlogsinspanning, maar in een verstandige energiepolitiek. Er zijn alternatieven voor de olie uit het Midden-Oosten het Westen zelf beschikt over koolwaterstofvoorraden die nog honderden jaren energie kunnen leveren, nog afgezien van het brede scala van alternatieve energiebronnen.

De beleidsmakers deinzen alleen terug voor de prijs die voor zo'n beleid moet worden betaald. Natuurlijk is die prijs hoog, maar die investering is in ieder geval de moeite waard, terwijl de dollars die nu worden uitgegeven aan de troepen in de Golf op den duur zullen verdwijnen in Arabische turbulentie nog afgezien van de mensenlevens die die inspanning zal eisen. Bovendien is de prijs ook minder hoog dan wel wordt gedacht. Moderne techniek heeft al vele oude bezwaren tegen op zichzelf goedkope kolenwinning weggenomen en de winning van teerzand is bijvoorbeeld maar twee keer zo duur als die van Noordzee-olie. Die olie werd de afgelopen jaren ook bij een lage olieprijs rendabel geexploiteerd.

Als het om onze economische belangen gaat, waarom laten we de Arabieren dan niet hun eigen zaken oplossen? Het is mogelijk dat Irak dan ook Saoedi-Arabie binnentrekt en dat Saddam Hussein oliemonopolist wordt. Het ergste wat hij vervolgens kan doen is de prijs opschroeven en dat brengt de alternatieven slechts sneller dichterbij en daarmee ook het einde van zijn 'machtspositie'. De tragiek van het moment is dat er door de, met het verdwijnen van de Oost-West-tegenstelling verworven, internationale eendracht helemaal geen plaats is voor bezinning. De wereldgemeenschap is veel te blij zich eindelijk aaneengeschaard te kunnen storten op een gemeenschappelijke vijand. In de roes van de nieuwe internationale harmonie is alleen plaats voor oorlog tegen Saddam Hussein: De mars der dwaasheid gaat voort.