China en Sovjet-Unie aarzelen over blokkade Irak; Resolutie op basis van 'artikel 41 en een half' kan uitweg uit de impasse in de Veiligheidsraad bieden

GENEVE, 22 aug. De commandant van het Amerikaanse fregat in de Golf leunt over de railing en roept naar de Iraakse tanker langszij: 'In naam van de Verenigde Naties van Amerika, ik blokkeer u!' Met een paar pennestreken heeft de cartoonist van een Franse krant treffend Amerikaanse pogingen weergegeven om onder de dekmantel van de VN het handelsembargo tegen Irak desnoods met geweld af te dwingen.

De VS, samen met Groot-Brittannie en Frankrijk, voeren sinds maandag informeel overleg in New York om de Veiligheidsraad zover te krijgen een blokkade te sanctioneren, die zo nodig gebruik van geweld toestaat om het embargo tegen Irak kracht bij te zetten. De overige twee permanente leden met vetorecht, de Sovjet-Unie en China, hebben bedenkingen tegen de ontwerp-resolutie in de huidige vorm. Daarmee zou de Veiligheidsraad instemmen met 'zulk een minimum aan geweld als noodzakelijk' is voor het afdwingen van de door de Veiligheidsraad aanvaarde embargo-resolutie 661 van 6 augustus.

Geen veto

De Sovjet-Unie geeft de voorkeur aan een militaire operatie onder auspicien van de VN in plaats van aan individuele lidstaten die het embargo met militaire middelen bekrachtigen. China keert zich, met de kleinere leden van de Veiligheidsraad, ook tegen formele VN-goedkeuring van het gebruik van geweld. Maar de Koeweitse minioster van buitenlandse zaken sjeik Sabah al-Ahmed zei vandaag in Peking dat China had beloofd geen veto uit te spreken tegen een blokkade-resolutie. De Chinese VN-ambassadeur Li Daoyu liet eerder weten dat militaire actie de situatie eerder zou verslechteren dan verbeteren. 'Het brengt een oplossing van de crisis niet dicherbij', zei hij. Ook Veiligheidsraadsleden Cuba en Jemen verzetten zich. Zij hebben geen vetorecht en kunnen de aanvaarding van een resolutie dus niet tegenhouden. Ze beschouwen de huidige ontwerp-resolutie als een 'open uitnodiging aan lidstaten om geweld te gebruiken' zonder enige controle van de VN. Er wordt nu gewerkt aan een herziene tekst. De afgelopen nacht hebben de vijf permanente leden informeel in de Franse VN-vertegenwoordiging overlegd. Na afloop deelde de Britse VN-gezant sir Crispin Tickell mee dat de niet-Westerse leden meer tijd nodig hebben om zich te bezinnen. 'Het is een zeer gewichtige stap, die met buitengewone zorg moet worden overwogen voordat ze verder gaan'.

Mijlpaal

VN-diplomaten spreken van een mijlpaal. Het zou de eerste keer zijn in de 43-jarige geschiedenis van de volkerenorganisatie dat de VN het gebruik van geweld door individuele lidstaten toestaan.

De Amerikanen, aangenaam verrast door de collectieve steun van de VN-lidstaten voor vier resoluties tegen Irak, willen liever geen VN-operatie waarbij zij het commando over hun vloot in de Golf zouden moeten afstaan. 'We zijn gek op VN-paraplu's, maar niet op VN-vlaggen', zo karakteriseerde een Amerikaanse diplomaat het verzet tegen een VN-operatie. De Amerikanen streven naar aanvaarding van een resolutie op basis van artikel 42 van het Handvest.

Daarin staat dat alle middelen zijn toegestaan 'door zee, lucht- en landstrijdkrachten' om een embargo, vervat in artikel 41, kracht bij te zetten, met inbegrip van een blokkade. Niettemin blijft Washington de voorkeur geven aan collectieve VN-goedkeuring boven eenzijdige actie. Enkele VN-leden hebben informeel bezwaren geuit tegen de 'overhaaste en onvoorzichtige' actie van Washington. President Bush, voormalig VN-ambassadeur, zou er nog steeds baat bij hebben het momentum in de VN, gericht tegen Irak, te continueren. Een isolement binnen de VN willen ook de overige Westerse Veiligheidsraadleden voorkomen.

Compromis

Een compromis dat verder gaat dan artikel 41, maar minder ver dan de bevoegdheden onder artikel 42, lijkt de aangewezen oplossing voor de impasse. VN-diplomaten spreken in dit verband van een resolutie op basis van 'artikel 41 en een half'. Maandagavond had de Amerikaanse VN-ambassadeur Thomas Pickering de Veiligheidsraad met spoed bijeengeroepen. De reden hiervoor: Iraakse tankers dreigden het embargo te ontduiken. Waarschuwingsschoten die Amerikaanse kruisers in de Golf voor de boeg van de twee tankers losten hadden niet het beoogde effect. De twee tankers stoomden verder zuidwaarts richting Jemen. Ze liggen inmiddels voor de rede van Aden om daar gelost te worden.

Toezeggingen van de Jemenitische VN-ambassadeur Abdallah Salah al-Ashtal dat zijn land zich zal houden aan het embargo hebben de urgentie van een dringend VN-besluit enigszins gematigd. Wel bestaat er verwarring over het lossen in Aden van een derde Iraakse olietanker die voor 6 augustus, de datum waarop de VN besloten tot een embargo, koers had gezet naar Jemen. Juridische experts bij de VN in New York onderzoeken nu in hoeverre het embargo ook oliecontracten dekt die reeds voor de inwerkingtreding van resolutie 661 zijn afgesloten.