AN RUTGERS VAN DER LOEFF1910-1990; Geen helden, maarechte mensen

Afgelopen zondag is in het Rosa Spierhuis te Laren de schrijfster An Rutgers van der Loeff-Basenau overleden. Zij werd tachtig jaar. Haar oeuvre is omvangrijk: 57 kinder- en jeugdboeken, achttien romans, verhalen- en essaybundels voor volwassenen en ruim zestig vertalingen. Het is in vele landen vertaald, verfilmd en bekroond en heeft een aantal al klassiek geworden titels opgeleverd: De Kinderkaravaan (1949), Rossy dat krantenkind (1952), Lawines razen (1954). Wie na de oorlog kind was en lezer heeft ze waarschijnlijk gelezen en herlezen, even waarschijnlijk met een brok in de keel.

An Rutgers van der Loeff was een belangrijke vertegenwoordigster van de nieuwe generatie kinderboekenschrijvers, die na 1945 hun lezers niet langer wilden afschermen van de realiteit. Zij meenden dat ze kinderen juist moesten laten zien wat er in de wereld en met name buiten de eigen landsgrenzen te koop was, zodat de kiem gelegd zou worden voor begrip en verbondenheid. Zo schreef An Rutgers over het lawinegevaar in Zwitserland, ontwikkelingswerkers in Kameroen en de gevolgen van een geplande stuwdam voor een Franse dorpsgemeenschap. Ze sneed de problematiek aan van blinde of uit huis geplaatste kinderen en hield zich als een van de eerste jeugdboekenauteurs bezig met racisme, vrouwenemancipatie en oorlogsgeweld. Haar idealistische drijfveren, brede belangstelling en reislust maakten dat de auteur er regelmatig op uit trok om materiaal te verzamelen voor haar boeken, die ze veelal in opdracht van uitgeverij Ploegsma schreef. Ze verbleef wekenlang in het buitenland om er in bibliotheken en archieven te snuffelen en vooral om er met mensen te praten. Dit aspect zag An Rutgers als het meest wezenlijke en fascinerende van haar werk en geeft haar schrijverschap in de eerste plaats een bijna journalistiek karakter. Ook jeugdige lezers waardeerden het realiteitsgehalte van haar boeken. Over De Kinderkaravaan schreef een leerling van een Amsterdamse school ooit: 'Dit vind ik een mooi boek, omdat het lijkt of het echt is. De andere schrijvers en schrijfsters maken er zo een stennis van en ze bedenken er allerlei fantasie bij wat niet eens bij het boek hoort.' Omdat An Rutgers heel goed begreep dat ze haar publiek niet alleen zou kunnen vangen met belangwekkende problemen en gedegen informatie, maakte zij van de hoofdpersonen in haar verhalen sterke mensen, met wie kinderen zich graag zouden identificeren. Ze schiep geen helden van het soort dat boeven ontmaskert en schatten opgraaft, maar dat op beslissende momenten in het leven ethisch verantwoorde keuzes maakt. Literair gezien leidde dat niet altijd tot diepgang en nuancering, wat een volwassen kriticus over De Kinderkaravaan deed opmerken dat zij daar het evenwicht miste tussen 'het persoonlijk gebeuren van de kinderen en het grote gebeuren van het boek'.

An Rutgers van der Loeff was een gedreven, ernstig schrijfster, die voor haar eigen bestaan veel ontleende aan wat zij noemde het 'staan in andermans schoenen', een ervaring die zij onvermoeibaar heeft willen delen met kinderen.

Ter gelegenheid van haar tachtigste verjaardag in maart kreeg zij opnieuw de nodige aandacht met een biografie en verschillende interviews. Voortdurend komt daarin haar verzet tegen het ouder worden naar voren en vertelt ze over de lappendeken, die ze na de dood van haar man naaide van allerlei stofjes die in haar leven een rol speelden. Ze betreurde het niet meer in staat te zijn het verhaal van al die lapjes op te schrijven. Maar met haar boeken heeft An Rutgers onbedoeld een andere lappendeken samengesteld, uit vele zorgvuldig verzamelde stukjes stof, die door hun bijelkaar passende tinten een harmonisch en boeiend patroon vormen en elke lezer de mogelijkheid tot zijn eigen verhaal bieden.