Oorlog zwarten in Zuid-Afrika breidt zich uit

JOHANNESBURG, 21 aug. De Zuidafrikaanse burgeroorlog tussen zwarten heeft zich gisteren verder uitgebreid. Het aantal doden van acht dagen geweld is gestegen tot 392. President F. W. de Klerk zou vandaag een ontmoeting hebben met Chief Mangosuthu Buthelezi, de leider van de Inkatha Vrijheids Partij van de Zulu's, en generaal Bantu Holomisa, de militaire leider van de Xhosa's van het tribale thuisland Transkei om te pogen een oplossing te vinden. De Zulu's en de Xhosa's hebben een belangrijke rol gespeeld in de gevechten, hoewel het in de eerste plaats een botsing is tussen de aanhangers van Buthelezi en die van Nelson Mandela's Afrikaans Natonaal Congres (ANC). Buthelezi en Holomisa zouden elkaar vandaag ook ontmoeten, terwijl een groep traditionele leiders die loyaal zijn aan het ANC een trip langs de door strijd verscheurde woonoorden op het programma heeft om te proberen te voorkomen dat het conflict ontaardt in een stammenoorlog tussen Zulu's en Xhosa's.

De druk op Mandela om een ontmoeting te hebben met Buthelezi neemt ook toe, maar binnen het ANC stuit dat op sterke tegenstand. Het geweld breidde zich gisteren uit naar een keten van woonoorden tot 55 kilometer ten oosten van Johannesburg en rondom de hoofdstad Pretoria, 70 km naar het noorden.

Het zag ernaar uit dat het geweld ook zou overslaan naar het tribale thuisland Bophuthatswana, ten westen van Pretoria, waar grote illegale nederzettingen zijn ontstaan op forensenafstand van de hoofdstad.

De scholen in het hele gebied waren leeg, omdat geruchten de ronde deden dat er een aanval van de strijdende partijen op handen was. Volgens berichten uit de nederzettingen rond Winterveld en Mabopane in Bophuthatswana renden honderden schoolkinderen uit hun klaslokaal om zich in veiligheid te stellen na geruchten over een op handen zijnde inval van Inkatha. Elders waren het vooral jonge ANC 'comrades' die vergeldingsacties uitvoerden op migrantenpensions waar voornamelijk Zulu's die voor Inkatha zijn verblijven. In het woonoord Kwathema, buiten de stad Springs in het oosten van Witwatersrand, hebben jongeren een migrantenpension vernield, nadat er bij gevechten in het woonoord ten minste 56 mensen waren gedood. In Shoshanguve, buiten Pretoria, stormden honderden jongeren op een ander pension af, maar zij werden op tijd door de politie tegengehouden.

Het aanhoudende geweld stelt De Klerk voor een moeilijke keus. Als hij niet streng optreedt zal zijn aanhang, die toch al afneemt nog verder afkalven. Er zullen dan steeds meer blanken die nerveus worden op de extreem rechtse Conservatieve Partij (CP) gaan stemmen. Maar als hij de noodtoestand die hij vorige maand heeft opgeheven weer instelt, zal het ANC hierop kunnen reageren met het herroepen van de opschorting van de gewapende strijd en zou het onderhandelingsproces op losse schroeven komen te staan.

Mandela, de vice-voorzitter van het ANC staat voor een even moeilijke keus. Als hij niet tegemoet komt aan de eis van Inkatha-leider Buthelezi om een ontmoeting met hem te hebben, loopt hij het risico dat het lijkt of hij politieke overwegingen boven mensenlevens stelt. Als hij echter wel een ontmoeting met Buthelezi heeft, zou dat kunnen leiden tot verdeeldheid binnen zijn organisatie.