De Britse marine won toch ook de Falklandoorlog?

Een maand geleden worstelde de Britse premier Thatcher nog met het begrip 'vredesdividend', de opbrengst in bezuinigingen op defensie die het gevolg zouden moeten zijn van de dooi tussen Oost en West. Het woord alleen al moet voor de premier een magnetische afstotingskracht hebben.

Hoewel zij zich tot nu toe buiten de directe discussie tussen haar minister van financien (voor bezuinigingen op defensie) en die van defensie (tegen, maar voor het oog een beetje voor) heeft gehouden, heeft ze haar geloof in een sterke Britse defensie met behoud van een eigen nucleair afschrikkingswapen nooit onder stoelen of banken gestoken. Dank zij die overtuiging en het demonstreren van sterk leidinggevend talent aan het begin van de Golfcrisis plukt ze nu een ander dividend: het politieke. In de laatste opiniepeilingen is de voorsprong van Labour op de Conservatieven met 5 punten teruggelopen tot 12. Zo honoreert de kiezer in tijden van crisis een leidster die weet wat zij wil.

Dat laatste heeft de Britse premier overduidelijk gedemonstreerd. Nog voordat de NAVO-partners in Europa zich hadden uitgesproken en voordat de Arabische staten hun standpunt tegenover Irak hadden ingenomen, had Groot-Brittannie zich al solidair met de Verenigde Staten betoond. Die reflex-reactie van Thatcher had veel te maken met haar wens tot het onderstrepen van de 'speciale relatie' met de VS, die aan Amerikaanse zijde nogal aan erosie onderhevig is geweest. Toen de Verenigde Naties zich unaniem achter het sanctievoorstel van de VS stelden, was ook in Engeland geen woord van kritiek te horen op die koers van de premier. Niet alleen omdat alle 650 parlementariers net voor de Iraakse invasie van Koeweit voor bijna drie maanden met vakantie zijn gegaan, maar ook omdat de Labour-oppositie hier een gouden gelegenheid zag haar nieuw verworven vastberadenheid in defensie-aangelegenheden te demonstreren. De premier liet zich bij terugkomst uit Amerika omringen door een kabinetscommissie voor het Golfconflict, maar de leden daarvan, inclusief minister van buitenlandse zaken Douglas Hurd en de premier zelf, gingen vervolgens allen tot dit weekeinde met vakantie.

Falklands

Het was duidelijk: dit was de koelbloedigheid van een regeringsleider die acht jaar geleden troepen naar een veel verder verwijderde regio dan de Golf stuurde en daaruit als overwinnaar tevoorschijn kwam: ook in de strijd om de Falklandeilanden stonden verstrekkende principes op het spel.

Er zijn Britten die kritiek leveren op en het Falkland-avontuur en het onmiddellijk Britse aanhaken aan de VS in de Golfcrisis. Peregrine Worsthorne, de grijze eminentie van The Sunday Telegraph, beschreef afgelopen zondag in die krant hoe 'een liberaal staatsman van aanzien' zich in kleine kring woedend had betoond over wat hij noemde 'Thatchers kinderachtige behoefte aan oorlogsspelletjes'.

'Wanneer wordt ze eens volwassen en leert ze zich te gedragen als president Mitterrand of kanselier Kohl?' had de liberaal zich retorisch afgevraagd. Worsthorne ziet die uitroep als een verderfelijk bewijs dat 'isolationistisch denken' ook in Groot-Brittannie voorkomt, zij het God zij dank nog niet zo algemeen als in de rest van de Westelijke wereld.

De omzichtigheid waarmee de Europese partners, Nederland incluis, op de bedreiging door Saddam Hussein hebben gereageerd, wordt in dit land trouwens vrij algemeen beoordeeld als het ontlopen van collectieve verantwoordelijkheid. Wie toch al skepsis voelde tegen een verenigd Europa, Margaret Thatcher voorop, ziet zich door die lauwe reactie gesterkt in zijn instinctief wantrouwen tegen het Brussels collectief.

Menselijk schild

Intussen maken alleen al de meer dan 4.000 Britse gijzelaars in door Irak bezet gebied de dreigende Golf-oorlog volkomen verschillend van het Falklandsconflict. Nu gisteren door het Foreign Office is bekendgemaakt dat ten minste 120 man door Hussein zijn neergezet als menselijk schild tegen een mogelijke aanval van het Westen, zwelt hier het koor van klaagzangen van familieleden luid hoorbaar aan. Dat zal de publieke opinie onvermijdelijk gaan beinvloeden, zoals dat ook sterker het geval zal zijn naarmate 'onze jongens' langer wegblijven, dan wel het leven verliezen.

De Falklandexpeditie was, in de woorden van een toenmalig minister in Thatchers kabinet, 'beperkt van omvang, gerechtvaardigd, populair en we winnen'. Afgezien van dat laatste: in de Golf is niet een aanval op Brits territorium aan de orde, er is ook geen sprake van in-drie-maanden-uit-en-thuis, terwijl terreurdaden op Britse bodem als vergelding voor het gezamenlijk optrekken met satan Bush niet zijn uitgesloten.

Premier Thatcher koestert zich nu nog in de onvoorwaardelijke steun van de oppositie, zij het dat Labour aandringt op het verkrijgen van steun van de Verenigde Naties voor het eventueel gebruik van geweld bij het handhaven van de economische blokkade. Maar diezelfde oppositie heeft duidelijk gemaakt dat haar instemming van dit moment niet betekent dat ze de regeringsleider carte blanche geeft. SLD-leider Paddy Ashdown vreest dat Thatcher te zeer uit de pas zal gaan lopen van andere Europese leiders. 'Er is een risico', zei hij deze week, 'dat de regering de Britse doelstellingen niet duidelijk genoeg vaststelt'.

Zo bestaat het gevaar 'dat we steeds verder worden meegesleept in een operatie die om goede redenen van start ging, maar die in iets heel anders uitmondt'.