Nederland wil via de WEU druk op V-raad vergroten

DEN HAAG, 20 aug. Nederland wil morgen tijdens een speciale zitting van de Westeuropese Unie (WEU) in Parijs een beroep doen op het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk in de Veiligheidsraad een grotere druk uit te oefenen voor een VN-operatie in het Golf-gebied. Daarnaast wil Nederland een optimale coordinatie binnen de WEU voor aanwezigheid van marines van individuele landen in het Golf-gebied.

Op Buitenlandse zaken en Defensie acht men de kans voor politieke samenwerking binnen de WEU groter nu Frankrijk dit weekend heeft besloten zijn marine 'vastberaden' te laten optreden in de Golf. Tot voor kort sloot de Franse regering geweld in de Golf uit omdat de Veiligheidsraad daarvoor geen mandaat heeft gegeven.

De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk beroepen zich voor het aanwenden van geweld bij patrouilles in het Golf-gebied op het recht van collectieve zelfverdediging, nadat de emir van Koeweit daartoe heeft opgeroepen. Nederland sluit vooralsnog geweld uit, tenzij uit zelfverdediging, ook na de Franse koerswijziging. Het kabinet wil instructies aan de commandant van de twee fregatten in de woorden van premier Lubbers 'al varende-weg' verstrekken. Het duurt twee weken voor de Nederlandse marineschepen, die vanmiddag vertrekken, in het Golf-gebied arriveren.

Optimale coordinatie in de Westeuropese Unie houdt volgens defensiemedewerkers in dat politiek overleg tussen hoge ambtenaren van WEU-landen wordt vergroot. Daarnaast wil Nederland dat juist als bij de operatie in 1987, toen twee mijnenvegers naar de Golf werden uitgestuurd, marinestaven acties afstemmen, logistieke steun aan elkaar verlenen en operationele samenwerking bespreken naast het uitwisselen van inlichtingen. 'We moeten voorkomen', aldus een hoge ambtenaar vanochtend, 'dat een koopvaardijschip negen keer wordt aangehouden en energie en geloofwaardigheid wordt verspild. Naast afspraken binnen de WEU moeten de Westeuropese marines ook met de Verenigde Staten samenwerken en gegevens uitwisselen. De Amerikanen hebben de beste systemen om de luchtdreiging vanuit Irak te evalueren en tijdig te waarschuwen.' De Westeuropese Unie is een samenwerkingsverband van negen landen voor politieke en militaire vraagstukken. Zij werd op 17 maart 1948 opgericht aanvankelijk door Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Benelux maar later uitgebreid met Italie en West-Duitsland en onlangs met Spanje en Portugal. In het begin van de jaren tachtig hebben de Fransen de coordinatie binnen de WEU willen opvoeren als tegenwicht voor de Franse vrees voor neutralistische tendenzen in de Bondsrepubliek. Moeizaam werd in 1987 besloten om activiteiten van de marines van een aantal landen in de Golf vanuit de WEU te coordineren. Ook nu wordt gesproken van de noodzaak voor 'een algemeen raamwerk' waarbinnen verschillende vormen van geintegreerde commandovoering mogelijk maar niet noodzakelijk zijn.

Van de vorm van samenwerking zal afhangen of Nederland alsnog een bevoorradingsschip naar de Golf zal sturen. De Marine pleit voor een derde schip omdat nog steeds onduidelijk is bij welke landen Nederland zich wil aansluiten in het Golf-gebied. Blijft dat lang vaag dan zal de Nederlandse marine voor zichzelf moeten kunnen zorgen. Een bevoorradingsschip voor het aanleveren van olie, fourage en munitie is dan noodzakelijk, aldus de marine. Minister Ter Beek heeft vorige week in de Tweede Kamer gezegd dat hij nog niet aan zo'n beslissing toe is. De marine dringt aan op een besluit binnen enkele dagen.

Over commando-voering en operatiegebied van de Nederlandse schepen bestaat nog geen duidelijkheid. Belgie en Italie hebben nog niet besloten door te varen naar het Golf-gebied. Spanje toont bereidheid om aan een WEU-presentie in de Golf mee te doen maar heeft nog geen beslissing genomen. Nederland denkt aan afstemming met de marines van deze landen omdat zijn waarschijnlijk een gelijke taakopvatting hebben en mogelijk in hetzelfde gebied gaan optreden, dat naar verwachting oostelijk van de Straat van Hormuz zal liggen.

Mocht een VN-optreden op korte termijn niet lukken dan zal het kabinet een beslissing moeten nemen over het aanwenden van geweld. Daarvoor is een kabinetsbesluit nodig en opnieuw overleg met de Kamer. De opmerking van secretaris-generaal Van Eekelen van de WEU dat de Nederlandse opstelling over het niet gebruiken van geweld het VN-embargo tegen Irak ondergraaft, is op Defensie en Buitenlandse zaken slecht gevallen. 'Van Eekelen had zich meer kunnen inspannen om de WEU sneller bijeen te krijgen in plaats van zomaar wat te roepen', is de reactie.