Tuinieren met Genghis Khan

We Made a Garden, door Margery Fish, is een hoogst merkwaardig boek. De oorspronkelijke titel was Gardening with Walter. De eerste uitgever bij wie het manuscript terechtkwam zei: 'Niet genoeg tuin en teveel Walter!'.

Ze herschreef het met meer tuin, maar gelukkig voor iedereen die belang stelt in de problematiek van tuinierende echtparen is er nog steeds een heleboel Walter.

Walter Fish was een bekende figuur in Engeland in de vooroorlogse jaren; hij was hoofdredacteur van de Daily Mail in de bloeiperiode van dat blad en hij had bepaald een krachtige persoonlijkheid. Ook zijn denkbeelden over tuinieren waren zeer krachtig, zoals zijn vrouw ontdekte toen zij een huis met een grote tuin kochten in Somerset. Ze werd een beroemde 'plantswoman' en schreef verschillende boeken over tuinieren - Gardening in the Shade is bij ons een veel geraadpleegd werk - maar toen ze begon was ze een volstrekte leek. De werkverdeling tussen hen kwam snel tot stand: 'Walter nam de zorg voor het gras, de paden, de muren en de heggen, en liet de bloemen (en het achter hem opruimen, voor het grootste deel) aan mij over.' Voor wie dat bekend in de oren klinkt: dat schijnt de klassieke en stereotiepe rolverdeling in de tuin te zijn. Aanleg en structuur zijn de mannelijke taken, het lot van de vrouw is resterende witte plekken te vullen met planten. Het is het Nicholson - Sackville-West model, en het klinkt, zij het wel op voorwaarde dat iedereen zich aan zijn eigen territorium houdt, nogal idyllisch. In een wat verborgen eigen hoekje kweekte Vita Sackville-West wat Nicholson noemde 'Those beastly red-hot pokers [vuurpijlen] which you have a weakness for' ; hij vanzijn kant had een zwak voor nogal opzichtige aurikels [Primula auricula]; maar dat schijnen de enige wolken te zijn geweest boven een altijd-zonnig landschap, tenminste voor zover het tuinieren betrof.

Walter had zijn eigen ideeen over planten. Margery Fish had het werk van een hele winter - het afgraven van een aflopend deel van de tuin, en de transformatie ervan tot bloembedden en paden - nog niet beeindigd, of Walter kondigde aan: 'Nu planten we de stokrozen'.

' De wat?' vroeg zij, ontsteld. Zij had laag groeiende planten voorzien, om een tapijteffect te verkrijgen, maar de rozen moesten en zouden er in, en omhoog, tegen een woud van stokken. 'Walter verzekerde me dat ze de clou van mijn tuin zouden worden en dat ik ze op het laatst mooi zou leren vinden.'

Er was een gelukkige ontknoping: een jaar later slaagde een vriend er na een listige campagne in Walter te overtuigen dat ze tegen een muur mooier zouden staan.

Walter Fish was een soort tuin-Genghis Khan; eens, toen hij vond dat er teveel tijd werd besteed aan de chrysanten, nam hij een mes en sabelde zeallemaal neer. Ook kon hij niet tegen planten die niet helemaal gezond warenen rukte ze onmiddellijk uit waar hij ze zag. 'Vaak vond ik, als ik uitging, een hele rij ongezond bevonden planten, neergelegd als hopen dode ratten. Het werd een soort spelletje. Als ik wist dat ik ergens een ziekelijk kind had dat ik probeerde te redden deed ik mijn uiterste best om hem bij die plek uit de buurt te houden. Dat lukte niet vaak... '

Als hij planten opbond leek het of hij ze wurgde; maar hij wist kennelijk wel wat hij deed: door hem geleide clematis deed precies wat hij wilde.

Ik ken een echtpaar, ook liefhebbers van de boeken van Margery Fish, die elkaar 's avonds in bed passages uit We Made a Garden voorlezen. Het hoofdstuk over de dahlia's spant de kroon. Dahlia's waren Walters grote passie. Hij kocht een gigantische verzameling ervan, 'hoe groter, hoe feller van kleur en hoe vleziger hoe beter', en Margery kreeg opdracht ruimte voor ze te maken. De knollen hadden geen etiketten en er was dus geen mogelijkheid om hun kleur vast te stellen, maar geen nood: 'Walter said they were all so lovely that it didn't matter'.

Het resultaat laat zich voorstellen; dahlia's hadden bovendien in die tijd ook nog bloemen 'zo groot als soepborden'. We Made a Garden verscheen nadat Walter was overleden en soms vraag je je af of het boek een posthume vereffening is - wraak is niet het juiste woord - zo subtiel dat het niet met zekerheid is te zeggen. Zo had Walter Fish ook iets met grind: het aanplempen en onkruidvrij houden ervan zoals hij het wilde was zeer arbeidsintensief. De cirkelvormige oprijlaan was bedekt met grind en Walter kon 'heel ontstemd raken wanneer bezoekers de weg in de verkeerde richting reden'.

Iets dat hem ook mateloos irriteerde was als er aarde op het grind viel. Het moest perfect zijn. 'Na Walters dood', schrijft Margery Fish, 'heb ik de ongelijke strijd opgegeven'. Wat de dahlia's betreft: Margery gaf ze 'all the comfort that was humanly possible'.

Het uitgraven en laten overwinteren van de knollen was uiterst bewerkelijk. Vooral na Walters dood overleefden er 's winters steeds minder in hun jasjes van stro. 'Er bleven er twee gewone rode over (...) en die laat ik 's winters in de grond zitten. Jaar na jaar komen ze weer op en dan ben ik heel blij ze te zien.'