De verschoppelingen van Johannesburg

UTRECHT, 18 aug. - In een van de televisiestudio's van Sterrenbosstudio's in Utrecht repeteert de Zuid-Afrikaanse theatergroep Mamu Players voor Streetsisters, een musical die volgende week in de Amsterdam in premiere gaat over het leven van jonge zwarte prostituees in Johannesburg. De hal van het enorme complex de Sterrenbosstudio's levert een chaotisch aanblik. Geluids- en lichtapparatuur wordt af- en aangedragen. Op de grond liggen matrassen waarop vermoeide acteurs van Streetsisters in slaap zijn gevallen. Anderen roken snel een sigaretje voor ze weer op het podium worden geroepen. 'Where have you been?' brult de regisseur. 'This is not a holiday!' Hoewel de meeste spelers nog erg jong zijn, gedragen ze zich op het podium uitermate serieus. De thema's die worden aangesneden zijn evenmin kinderachtig: jonge zwarte vrouwen die van huis weglopen en in de grote stad terecht komen waar de wet van de jungle heerst. Om te overleven gaan ze zich prostitueren. Ze worden onderdrukt door de blanke man en, alsof dat alles nog niet genoeg is, raken ze besmet met het Aids-virus. 'Don't act, 'zegt regisseur John Ledwaba (31) tegen het kleine meisje dat speelt dat ze Aids heeft en in eenzaamheid de dood afwacht. 'Take it to be real.' Als zij met hun ranke lenige lijven nog eens de danspassen oefenen en met elkaar aan het stoeien zijn, vraag ik me af of zij zich kunnen identificeren met de personages uit deze zwaar met conflicten beladen musical. 'Het is een zware thematiek, maar ik vind het niet storend, 'zegt de negentienjarige Jeho. 'Het stuk geeft mij een kans om te laten zien wat er gebeurt in Zuid-Afrika.'

Zij komt uit Siskei en woont nu in Johannesburg. Een vreselijke stad, zegt ze, waar de verschillen tussen blanken en zwarten schrijnend zijn. 'De zwarte prostituees zijn er in de stad het slechtst aan toe en niemand wil hun problemen zien. Hun bestaan is ellendig. Ikzelf heb geen ervaring met prostitutie, maar op het toneel kan ik een prostituee zijn.' Streetsisters is geen politiek theater, vindt regisseur Ledwaba, die zelf in Soweto is geboren. 'Ik breng misschien een hoop ellende op het toneel, maar ik doe het op de meest eenvoudige manier, en zeker niet melodramatisch. De boodschap is dat er altijd hoop is op een betere toekomst. 'Die toekomst zou liggen in een vrij Zuid-Afrika. 'Het politieketheater zoals dat jarenlang heeft bestaan, is verstard en uitgehold in Zuid-Afrika. Thema's die de doelstellingen van het ANC propageren, kunnen echt niet meer zo rauw op het toneel gebracht worden.' Volgens Ledwaba zijn kreten als 'Amandla!' en 'Free Nelson Mandela!' inmiddels ook achterhaald. 'Wij moeten veranderen en ons verder ontwikkelen. De situatie om ons heen is niet meer dezelfde als vijf of tien jaar geleden. Dit stuk is misschien niet vrolijk, maar wel eerlijk. Wij moeten nieuwe theatervormen uitproberen en uitdrukking geven aan de hoop die onder de mensen is gaan leven sinds Mandela vrij is. Het is een uitdaging om daar aan te werken.' De spelers zijn moe. Terwijl ze in de kantine ongeduldig wachten tot hun bord wordt volgeschept zingen ze en trommelen ze op de bar. Velie is drummer van de band die de Mamu Players begeleidt. Hij grijnst, hij vindt het geweldig om deze tournee door Europa mee te maken. 'Ik ben op reis met mijn muziek. Het is toch mooi om je eigen muziek uit Zuid-Afrika hier in de theaterzalen te mogen spelen?'

Weerslag

De groep Mamu Players werd in 1986 opgericht met het doel nieuwe, inheemse theaterstukken te creeren die een weerslag van de huidige Zuidafrikaanse maatschappij zouden geven. In Nederland was in 1987 nog de musical Township Boy van deze groep te zien, ook in de regie van John Ledwaba.

Een jaar geleden zocht Ledwaba vijftig jonge mensen voor Streetsisters. Geen van allen had acteerervaring. Maandenlang werkten en woonden ze samen in een verlaten fabriekcomplex in Johannesburg. De groep kreeg trainigen van Ledwaba zelf en van zang- en danspedagogen die gratis hun diensten verleenden. Jeho: 'Het was leuk en leerzaam om zo bij elkaar te wonen. We komen niet allemaal uit dezelfde gebieden, je kwam veel te weten over andere streken en andere gewoonten in Zuid-Afrika.

'

Zij wil na deze produktie zeker doorgaan in dit vak. Wil de regisseur niet al te veel conflicten tegelijk behandelen in zijn stuk? Hij geeft toe dat Streetsisters veel conflicten bevat maar, zegt hij: 'Dat is nu eenmaal de situatie van Zuid-Afrika'.

Sinds hij zijn intrek nam in een flatgebouw in Johannesburg waar veel zwarte prostituees woonden, heeft hij een zekere fascinatie en een zeker respect voor hen gekregen. 'Veel meisjes van buiten de stad trekken na school naar Johannesburg en hopen daar een baan en een dak boven hun hoofd te vinden. Maar Johannesburg heeft hen niets te bieden. De zwarte prostituees hebben het meest te lijden van apartheid, meer dan zwarten met een 'normaal' beroep. Elke maatschappij legt enige consideratie aan de dag voor criminelen en ander tuig, maar er is geen enkele consideratie voor zwarte jonge prostituees in Johannesburg. Zij worden door iedereen vergeten.' De jonge acteurs en musici zijn klaar met eten en rusten uit met hun benen omhoog tegen de muur. Ze zijn niet erg spraakzaam, wat schuw zelfs. Rose (39) wil net als de anderen niet praten over de politiek in haar land. Ze speelt in de musical de moeder die op zoek gaat naar haar weggelopen dochter. 'De moeder is wat naief, ze heeft nog nooit de lichten van Johannesburg gezien, ze weet niet wat prostitutie is, laat staan Aids. Ik heb zelf kinderen, ik kan me haar onmacht goed begrijpen. Mijn dochter in dit stuk is voor mij als mijn eigen kind.'

De Europese premiere van Streetsisters is dinsdag 22 aug. in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Daar is het tot en met de 25e te zien, waarna er nog enkele voorstellingen in Nederlandse theaters volgen. De Mamu Players gaan vervolgens op toernee door Europa.