Twee effectenmakelaars slaan slag van hun leven; ICI verkooptbelang Enterprise

ROTTERDAM, 16 aug. Twee effectenmakelaars in Londen, SG Warburg en Cazenove, beleefden gisterochtend hun spannendste en finest hour. In een klap regelden ze de grootse aandelentransactie die ooit in het Verenigd Koninkrijk heeft plaatsgehad in een bought deal. Binnen een kwartier waren ze eigenaren en weer verkopers van 113.259.339 aandelen van Imperial Chemical Industries (ICI) in de oliemaatschappij Enterprise Oil, met een totale waarde van 680 miljoen pond (2,3 miljard gulden). ICI in Londen speelde al enige tijd met de gedachte om haar belang van 25 procent in Enterprise van de hand te doen om zich meer te kunnen specialiseren in de produktie van geneesmiddelen en landbouwchemicalien. Al enkele maanden voor de nieuwe crisis in de Golf die achteraf een uitstekend moment bood voor de verkoop, studeerden de financiele experts van ICI op de voordeligste methode om zich uit Enterprise terug te trekken.

Pas enkele dagen geleden werd er met de makelaars contact opgenomen. Die orienteerden zich op de markt en gisterochtend kochten ze alle ICI-aandelen op voor zes pond per stuk. Binnen een kwartier maakten ze een winst van meer dan zeven miljoen pond door de waardepapieren via de telefoon, computer en met telegrammen aan institutionele beleggers in Groot-Brittannie, het Europese continent, de Verenigde Staten en Japan te verkopen voor zes pond en zeven pence per stuk. 'Ondanks het gunstige moment, de oliebusiness staat nu sterk in de belangstelling van beleggers, was het ontzettend spannend. Wij moesten binnen enkele dagen beslissen of het risico zouden aandurven', aldus Richard Hollaway en Phillip Ellick van de twee effectenhuizen. 'We hebben heel discrete contacten moeten leggen. Maar als je me dinsdagavond had gevraagd of deze transactie verantwoord zou worden had ik het niet geweten, want weinig is zo ongewis als de ontwikkeling in het Midden-Oosten en de gevolgen voor de olieprijs', zegt Ellick. 'We waren er niet voor 100 procent zeker van dat we alles konden verkopen.'

Zelf willen de makelaars hun winst niet verklappen; ze spreken van een good deal. Maar de financiele wereld in Londen heeft ze op de voet gevolgd en is precies op de hoogte van de prijs van de Enterprise-aandelen.

Het systeem van de bought deal is niet ongebruikelijk. Warburg en Cazenove zijn concurrenten, maar bij heel grote zaken werken ze samen. Nog enkele maanden geleden deden ze ervaring op met de aankoop volgens hetzelfde systeem, in een transactie, van 54 miljoen aandelen British Gas van de regering, die ze ook snel doorverkochten aan zo'n 60 beleggingsinstituten.

ICI had sinds 1987 een belang van 25 procent in het eveneens in Londen gevestigde Enterprise, een maatschappij met veel activiteiten in de exploratie van olie en gas en grote belangen in de winning van energie in de Noordzee. Enterprise heeft geen raffinaderijen en geen verkoopapparaat voor gas- en olieprodukten, maar verkoopt alleen ruwe olie en aardgas aan derden.

Drie jaar geleden toen de winsten in de petrochemie hoger waren dan nu, en ICI nog actief was in de energiewinning, werden de olie- en gasactiviteiten van beide bedrijven samengevoegd binnen Enterprise, waarbij ICI een kwart van de aandelen van Enterprise overnam. ICI verdiende op dat aandelenbezit vorig jaar nog een bedrag van ruim 37 miljoen pond voor aftrek van belastingen.

Een woordvoerder van ICI zegt dat de strategie van het concern inmiddels is veranderd. ICI is een gespecialiseerd chemieconcern geworden, heeft geinvesteerd in expertise en specialisatie en wilde haar belang in de energiewinning al enige tijd afstoten omdat dit een bedrijfsvreemde activiteit was geworden. Behalve geneesmiddelen en landbouwchemicalien produceert het concern polymeren en plastics, verf en chemische grondstoffen. Vorig jaar had het bedrijf een omzet van 13 miljard pond, een winst voor aftrek van belastingen van 1,5 miljard pond en een winst per aandeel van 1,35 pond.

Concerndirecteur Ray Dafter van Enterprise Oil zegt ingenomen te zijn met de verkoop van het ICI-aandeel in zijn bedrijf omdat het aandelenbezit nu veel beter gespreid is, 'hoewel ICI altijd een vriendelijke en constructieve aandeelhouder was. Maar we willen zo onafhankelijk mogelijk zijn.'.

Je kunt nooit uitsluiten, vindt Dafter, dat je op een kwade dag wordt overgenomen wanneer een zo groot belang bij een aandeelhouder zit, want die kan gedwongen worden tot verkoop aan een ander bedrijf. Enterprise heeft nu nog een aandeelhouder die een kwart van de onderneming bezit: de Franse concurrent Elf Aquitaine. Enterprise vreesde al geruime tijd een overneming, door Elf of de Amerikaanse oliemaatschappij Atlantic Richfield.

Het aandelenkapitaal van Enterprise beloopt 3 miljard pond, de omzet bedroeg vorig jaar 337,1 miljoen pond en de winst voor aftrek van belastingen 148,8 miljoen pond. Enterprise produceert olie op het Britse en Noorse deel van de Noordzee, in Italie, Afrika, Vietnam en Indonesie. De dagelijkse produktie van aardgas en olie (in olie-equivalenten) was in 1989 120.000 vaten per dag. Aan bewezen olie- en gasreserves (vooral olie) heeft Enterprise een miljard vaten per dag, ongeveer een vijfde van de oliereserves van de Koninklijke Shell/Groep.

Saddam Hussein heeft met zijn overval op Koeweit niet alleen de olieprijs opgedreven maar ook de handel in aandelen en bezittingen van oliemaatschappijen verlevendigd. Behalve ICI en Enterprise zijn er al meer voorbeelden dat de financiele wereld en de oliemaatschappijen handig gebruik van dit gunstige klimaat maken om hun slag te slaan met aan- en verkopen. Exxon verkocht begin deze week voor 400 miljoen Amerikaanse dollars haar belangen in twee Australische raffinaderijen en het bijbehorend verkoopapparaat aan Mobil, waardoor Exxon zich terugtrekt op exploratie-activiteiten in dit werelddeel. Topman John Schubert van de Australische werkmaatschappij van Exxon zei dat het bod van Mobil was aanvaard omdat de prijs 'een unieke premie reflecteert op de huidige waarde van de oliebusiness'. Een nog recenter voorbeeld is de verkoop door de Canadese maatschappij Imperial Oil, van haar raffinaderij en verkoopapparaat in de Oost-Canadese provincies aan Ultramar in Montreal. Gisteren werd de verkoop, die volgens analysten een transactiewaarde van ruim 260 miljoen Amerikaanse dollars beloopt, bekendgemaakt.