Keizer van de diepzee

Misschien is het zinsbegoocheling, maar het zou wel eens niet toevallig kunnen zijn dat bestseller-auteur Tom Glancy de held in zijn boek The Hunt for Red October de naam Marko Ramius meegaf. Als de naam al niet direct naar Marcus Aurelius verwijst, dan heeft het karakter in elk geval veel weg van de Romeinse keizer. Regisseur John McTiernan (Die Hard, Predator) begint zijn verfilming van het boek met een close-up van de ogen van hoofdrolspeler Sean Connery. Spiedend over het veld van toekomstige eer, de Atlantische oceaan, berekent de blik van deze eminence grise het risico, koelbloedig, vastberaden, wijs. Connery wordt, het allereerste beeld al, geportretteerd als de klassieke veldheer, militair strateeg maar ook filosoof.

Glancy's boek, waarvan zes miljoen exemplaren werden verkocht, handelt over een inmiddels historisch verschijnsel: de Koude Oorlog. Het verscheen in 1985, toen perestrojka en glasnost nog net geen universele begrippen waren. De verfilming is wat dat betreft te laat, maar hinderlijk is dat niet: The Hunt for Red October is in de eerste plaats een thriller. Daarnaast toont de film overtuigend aan hoe gevaarlijk nucleaire bewapening kan zijn, ook zonder offensieve bedoelingen van de machthebbers. Aanvankelijk koesteren de Sovjets in boek en film wel degelijk agressieve plannen; ze zijn erin geslaagd een nucleair bewapende, geruisloze onderzeeboot te fabriceren, de 'Red October', die onopgemerkt door vijandelijke radar de Amerikaanse kust kan bereiken. De 'Red October' vaart uit, onder bevel van kapitein Ramius, de meest gezaghebbende militair van zijn land. Te zamen met een groep door hem opgeleide officiers besluit Ramius inderdaad richting Amerika te koersen maar met vreedzame doeleinden. Hij loopt kortom over naar de vijand, een staaltje van onbetrouwbaarheid dat hij compenseert door de politieke leiding van zijn land na afvaart van zijn voornemen op de hoogte te stellen.

Volgt de hoofdmoot van de film: de panische achtervolging van de 'Red October' in de Atlantische diepzee door zowel de Sovjets als de door hun inlichtingendiensten gealarmeerde Amerikanen. In hun jacht op Ramius en zijn helse machine worden beide grootmachten elkaars bondgenoten: bien etonnes de se trouver ensemble. Het heldere inzicht van een CIA-onderzoeker, die zich tot dan toe heeft beziggehouden met profielschetsen van Sovjet-marinekader, maakt een eind aan de eendracht. Jack Ryan, gespeeld door Alec Baldwin, onderkent Ramius' werkelijke bedoelingen en weet met veel last minute-spanning zijn superieuren van zijn gelijk te overtuigen. Het gevolg is dat de Amerikanen hulp bieden aan een Sovjet-onderzeeboot die door de eigenaar zelf belaagd wordt.

De verwarrende achtervolging in het binnenste van de oceaan leidt uiteraard tot fabelachtige visual effects, naar verluidt bewerkstelligd zonder dat er een druppel water aan te pas is gekomen. De gemiddelde liefhebber van science-fictionfilms zal er wellicht kritischer naar kijken, maar voor mij is een rakelings langs het doel schietende raket, met op de achtergrond een stem die de seconden voor de inslag aftelt, voldoende om me schrap te zetten. Behalve over wel wat erg categorisch ingedeelde good and bad guys, gaat The Hunt for Red October over de problemen die de zwakste schakel van de technologie kan veroorzaken: de mens. Uitvinder van onfeilbare computers, vormt de mens de onberekenbare factor en, als beheerder van nucleaire wapensystemen, een levensgevaarlijk risico. Dat geldt voor de simpelste technicus maar meer nog voor politici, waarvan er een in The Hunt for Red October ruiterlijk toegeeft uit hoofde van zijn vak te liegen en te bedriegen: 'Als ik babies niet kus, pik ik hun lollies af.' Gelukkig doorziet de in zijn James Bond-creaties gestaalde acteur Sean Connery alle verborgen agenda's en valse motieven. Het spant erom, maar hij wint. Zijn onverzettelijke, door een grijze baard getooide kin verschaft hem het vertrouwen van zowel zijn bemanning als van het bioscooppubliek, het optrekken van een wenkbrauw, als tot actie moet worden overgegaan, volstaat. Uiteindelijk komt dit rotsblok de welverdiende eer toe aan het slot van The Hunt een parallel te trekken tussen hemzelf en Gorbatsjov. Iets in de geest van: een kleine revolutie heeft soms grote gevolgen.