Natura Artis Magistra

Natura Artis Magistra - de natuur is de leermeesteres van de kunst. Voor lagere schoolkinderen die hun best moeten doen om een natuurgetrouwe uil of ezel te tekenen lijkt het een vanzelfsprekendheid, maar kunstenaars die al wat langer bezig zijn denken er anders over. 'O wee, als ik die bedilzieke Droogstopstel, die dwangneurotica, klakkeloos haar gang had laten gaan, 'schrijft Jan Wolkers over 'Miss Natura'. De spreuk Natura Artis Magistra staat groot op de gevel van de Amsterdamse dierentuin. Maar waarom op een dierentuin en niet, bijvoorbeeld, op een museum? En waar komt het devies vandaan?

In dit themanummer van het Cultureel Supplement wordt de laatste vraag wel gesteld maar niet beantwoord: niemand weet het. Karel van het Reve vraagt zich af wat eigenlijk de bedoeling is van de spreuk en verbaast zich over de hardnekkigheid waarmee men verband wil leggen tussen de kwaliteit van een kunstwerk en de natuurgetrouwheid ervan. 'Veel dingen die het van kunst genietende publiek als 'net echt', 'natuurgetrouw', 'realistisch' ervaart zouden een heel rare indruk op datzelfde publiek maken als ze zich aan dat publiek 'in het echt' zouden voordoen.' Door de behoefte om de natuur zo nauwkeurig mogelijk na te bootsen werd het perspectief populair. Rudy Kousbroek laat zich daardoor overigens niet van de voorbeeldigheid van de natuur overtuigen: 'Een perspectief kan werkelijk, dat wil zeggen aantoonbaar onjuist zijn; het is alleen duidelijk hoe weinig men daarmee opschiet: als het perspectief juist is, is het schilderij dan ook mooi?' De natuur is niet iets om van te houden, ons hart gaat uit naar de kunst, vindt Gerrit Krol: 'We houden van bezieling en daarom houden wij ook van kunst, eigenlijk meer dan van de natuur, want met kunst kun je het de vorm geven die je hebben wilt.' Verder: Is het mogelijk een wolkenlucht te horen? Kan een schilder de hele wereld vastleggen? Hoeveel kennis van de natuur is nodig om geschilderde gewassen te determineren? Houdt de acteur de toeschouwer wel een spiegel voor? Welke gevoelens zijn natuurlijk?