Regering van Kenia hoort de grieven van de bevolking aan

NAIROBI, 14 aug. Openheid, officiele tolerantie en ruimte voor constructieve kritiek leken de afgelopen maanden in Kenia definitief tot het verleden te behoren. Maar de Keniaanse regering wil sinds kort een vriendelijker gezicht laten zien en zegt politieke hervormingen voor te bereiden. De hervormingen zullen het antwoord moeten zijn op de golf van onrust die begin dit jaar begon en de steeds krachtiger roep om politiek pluralisme. Handhaving van het een-partijsysteem is echter vrijwel zeker.

Een comite van de regerende Keniaanse Afrikaanse Nationale Unie (KANU) reist door het gehele land om te luisteren naar de bevolking. Honderden arbeiders, studenten, boeren, zakenlui, geestelijken en enkele politici verschenen voor het comite. Aanvankelijk betrof het mandaat van het comite slechts hervormingen binnen KANU zelf. Onlangs meldde de comite-voorzitter, Kenia's vice-president George Saitoti, echter dat ook politieke problemen buiten KANU bespreekbaar zijn. Hij verzekerde opnieuw dat niemand zal worden gestraft voor de ideeen die te berde worden gebracht.

Alle sprekers klaagden over het gebrek aan democratie in KANU en daarbuiten. Het enkele jaren geleden ingevoerde verkiezingssysteem, waarbij de kiezers zich in een rij achter hun favoriete kandidaat moeten opstellen, werd veelvuldig aangevallen. Vierenvijftig advocaten klaagden over grove verkiezingsfraude. Vrijwel alle sprekers leverden kritiek op de verbanning van kritische en controversiele politici uit de enig toegestane partij KANU. 'Verbanning uit de enige partij waarin geen afwijkende meningen worden getolereerd, is slecht want de ballingen zijn gevaarlijker buiten dan binnen de partij', aldus een spreker. Charles Rubia en Kenneth Matiba, die de campagne leidden voor het meer-partijsysteem voordat ze vorige maand werden gearresteerd, werden beiden enkele jaren geleden uit KANU gezet.

Afgevaardigden van de Nationale Raad van de Keniaanse kerken pleitten voor een beperking van de presidentiele ambtstermijn. Alleen KANU kan de presidentskandidaat voordragen waarna deze doorgaans bij gebrek aan een tegenkandidaat zonder nationale verkiezing tot winnaar wordt verklaard.

Slechts twee presidenten hebben Kenia bestuurd sinds de onafhankelijkheid 27 jaar geleden. Jomo Kenyatta tot aan 1978 en sindsdien Daniel arap Moi.

Felle kritiek kreeg KANU's jeugdafdeling. 'Een terroristenorganisatie', en 'gehuurde politieke boeven' waren enkele van de termen die vielen. Kenianen reageerden enkele maanden geleden geschokt toen de voorzitter van een plaatselijke jeugdafdeling opriep twee vingers af te hakken bij iedereen die twee vingers in de lucht steekt. Voorstanders van het meer-partijensysteem gebruiken het twee-vingerteken als hun symbool.

Enkele sprekers pleitten voor het meer-partijenstelsel. De Nationale Raad van Keniaanse kerken wenst een grote nationale conferentie waarin over de eventuele invoering van het meer-partijensysteem moet worden beslist. Een student riep op tot een nationaal referendum over het gewenste politieke systeem naar het voorbeeld van Zambia. Hij wilde bovendien herinvoering van de wet die het onmogelijk maakt rechters te ontslaan. Het parlement schrapte enkele jaren geleden deze wet zodat president Moi nu rechters uit hun functie kan ontheffen.

Niet alle Kenianen tonen zich tevreden met het werk van het KANU-comite. De Anglicaanse kerk bijvoorbeeld acht het comite niet representatief omdat voornamelijk leden van de gevestigde orde erin zitting hebben. Voorts bleken de hoorzittingen van het comite gesloten voor de media. En niet iedereen is ervan overtuigd dat kritische geluiden onbestraft zullen blijven. President Moi viel onlangs fel uit naar de kritische bisschop Alexander Muge die voor het comite had gezegd dat de president in een isolement wordt gehouden door enkele ministers.

Aan het eind van de week moeten de hoorzittingen zijn afgerond en eind deze maand dienen de duizenden suggesties in rapportvorm te zijn gegoten. Op basis van dit eindrapport zal de regering politieke wijzigingen aanbrengen. Het lijkt waarschijnlijk dat de regering het verkiezingssysteem waarbij de kiezers zich achter hun kandidaat moeten opstellen, zal afschaffen.