Turkije klaar voor oorlogstoestand

ISTANBUL, 13 aug. Het Turkse parlement heeft gisteravond tijdens een besloten zitting, na een urenlang debat, de regering op haar verzoek het recht verleend op het afkondigen van de oorlogstoestand.

Volgens artikel 92 van de grondwet is dit eigenlijk uitdrukkelijk aan de volksvertegenwoordiging voorbehouden. De oorlogstoestand houdt ook de mogelijkheid in tot het zenden van Turkse troepen naar het buitenland en het toelaten van buitenlandse troepen op Turkse bodem. Eerder had president Ozal verkondigd dat Turkse troepen bij voorkeur in VN-verband aan militaire acties zouden deelnemen.

De meerderheid van de regerende Moederland Partij (MP), 276 van de 450 zetels in het parlement, slonk bij deze gelegenheid tot 216 en er stemden 151 tegen, meer dan de eenderde minderheid die elke grondwetswijziging kan tegenhouden. De sociaal-democratische oppositieleider prof. Inonu sprak van een schending van de grondwet en vermoedelijk zal de machtiging van gisteren ter vernietiging aan het Constitutionele Hof worden voorgelegd.

Onder de tegenstanders behoorden ongetwijfeld alle Koerdische afgevaardigden, ook die van de MP-fractie. De Koerden in Turkije zien in het 'afkondigen van de oorlogstoestand', die allerlei uitzonderlijke voorbereidende maatregelen inhoudt, een bedreiging tegen henzelf. In het Koerdische zuidoosten van het land is al jarenlang een 'uitzonderingstoestand' van kracht.

De Iraakse crisis heeft in Turkije nu een opvallende verstrengeling teweeggebracht van binnen- en buitenlandse politiek. Zondagmiddag was het parlement al eerder bijeengekomen in een openbare buitengewone zitting. Zowel Inonu als de rechtse oppositieleider Demirel gaven uiting aan hun ongerustheid dat de behandeling van de crisis geheel in handen bleef van president Ozal die daartoe volgens de grondwet helemaal geen bevoegdheden heeft. Zij uitten ook kritiek op de haast waarmee volgens hen Turkije de verplichtingen van het embargo op zich had genomen. Het onwezenlijke aan dit debat was dat Ozal, die inderdaad alle touwtjes van de binnen- en buitenlandse politiek bijeenhoudt, er niet aan kon deelnemen. Premier Akbulut, in wie velen een schertsfiguur zien, en prof. Bozer als minister, verdedigden de buitenlandse politiek.

Ozal van zijn kant exploiteert in deze bewogen dagen de oprechte behoefte van velen, de nijpende problemen van het moment aan een ervaren man over te laten die alle buitenlandse staatslieden kent. Op zijn persconferentie van zaterdag, voorafgaande aan de grote parlementsdebatten waar hij niet bij kon zijn, speelde Ozal ook weer op en top de rustige stuurman die de koers bepaalt. Ozal bekritiseerde Saddam Hussein (voor wie in Turkije nog geen omlijnde aanhang bestaat) wegens diens pogingen 'verdeeldheid te zaaien in de islamitische wereld' en 'een spel van arm tegen rijk' op touw te zetten. Hij voorzag voor de eerstkomende vier, vijf maanden geen gewapend conflict.

De Amerikaanse en NAVO-bases in Turkije zouden alleen tegen Irak kunnen worden gebruikt als Irak zelf als eerste zou aanvallen.