'Samenwerkingsproces' Mandela en De Klerk

JOHANNESBURG, 13 aug. De komende weken zullen de Zuidafrikaanse regering en het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) op een aantal verschillende niveaus nauwer samenwerken op grond van het baanbrekende akkoord dat zij vorige week hebben gesloten. 'Het ANC en de regering hebben een soort alliantie gesloten', zei ANC-leider Nelson Mandela gisteren in een tv-vraaggesprek. De samenwerking zal zich uitstrekken van het vormgeven van de onderhandelingen over een nieuwe grondwet tot het opzetten van een controle-apparaat om rust te brengen in het door strijd verscheurde land. Mandela zinspeelde op heroverweging van de ANC-tactiek als de regering een intentieverklaring afgeeft om nauw met het ANC te blijven samenwerken. 'Wij willen doorgaan met De Klerk, wij hebben goede ervaringen opgedaan met deze man.'

Vorige week besloot het ANC de gewapende strijd op te schorten. Daarmee werd de weg vrijgemaakt voor een proces van gezamenlijke acties. Het ANC en de regering willen de basis leggen voor de eigenlijke onderhandelingen.

Vraaggesprekken met belangrijke figuren van zowel de regering als van het ANC geven een beeld van een 'samenwerkingsproces' dat nu op gang is gekomen. Vandaag is er een ontmoeting van vooraanstaande ANC-leden met de belangrijkste onderhandelaar van de regering, de minister van constitutionele zaken Gerrit Viljoen. Bij dit overleg zal worden gesproken over de vraag hoe de onderhandelingen over de grondwet zullen worden gevoerd.

Het ANC wil verkiezingen op basis van 'een man een stem' voor een constituerende vergadering die daarop een ontwerp maakt voor de nieuwe grondwet. Deze procedure is in Namibie gevolgd. De regering is tegen deze opzet omdat zij in dat geval een ondergeschikte positie zou innemen aan de onderhandelingstafel.

De regering wil dat alle erkende partijen vertegenwoordigd zullen zijn, maar het ANC heeft hier bezwaar tegen omdat veel van deze groeperingen geen werkelijke aanhangers hebben. Het zal niet gemakkelijk zijn om tot een compromis tussen deze standpunten te komen, maar paradoxaal genoeg zou dat een voordeel kunnen zijn. Zoals een van de onderhandelaars opmerkte: 'Het probleem is zo onoplosbaar dat het kiezen van een hele andere methode de enige uitweg lijkt'. De regering en het ANC zouden een grote constitutionele conferentie kunnen vermijden. Een grote bijeenkomst is volgens velen toch onbeheersbaar. Daarentegen zou een serie punt-voor-punt-besprekingen tussen de regering en verschillende politieke groeperingen ertoe kunnen leiden dat een schets kan worden gemaakt van een toekomstige grondwet die voor elke groep acceptabel is. Daarna zouden een referendum of verkiezingen voor een grondwetgevende vergadering kunnen worden gehouden om de overeenkomst te ratificeren.

De ontmoeting van vandaag zal deze discussie op gang brengen en waarschijnlijk aansturen op een dergelijk voorstel. Begin september zou een derde ronde van formele besprekingen kunnen beginnen tussen de regering en het ANC.

In het gehele land zijn er, volgens onderzoekers van de Witwatersrand universiteit van Johannesburg, de afgelopen tien jaar meer dan 200 blanke scholen gesloten, terwijl het tekort aan zwarte scholen volgens schattingen zo'n 3,5 miljoen kinderen van school houdt. Dit aantal is groter dan het totale aantal inschrijvingen op blanke scholen.