Overheid op afstand

'HET VRIJE DEBAT kan worden toevertrouwd de voosheid van bepaalde ideeen te bepalen, maar de overheid niet'.

Dit zei een federaal hof van beroep in de Verenigde Staten meer dan tien jaar geleden in de zogeheten Skokie-zaak over de bestrijding van extremisme. Niet alleen is het principieel gevaarlijk de staat toe te staan uit te maken wat zijn burgers mogen zeggen en horen, het werkt ook al gauw averechts doordat verlies van eigen verantwoordelijkheid leidt tot verslapping van de zo noodzakelijke eigen waakzaamheid. Het belang van deze waarschuwing blijkt weer eens nu extreem-rechtse groeperingen uit Vlaanderen en Nederland een tentoonstelling in het Anne Frankhuis willen laten verbieden. Op hun beurt zagen zij een officieel stokje gestoken voor een persconferentie in het woonhuis van een geestverwant in Dordrecht. Die persconferentie is uiteindelijk toch doorgegaan in Brussel. Een reden te meer voor het Anne Frankhuis zijn visie ongestoord naar voren te brengen. Uiteraard gebeurt dat behoudens de verantwoordelijkheid van de inrichters voor de wet. Die geldt dan inclusief hun aanspraak op een 'robust' meningsuiting, zoals dat alweer in de VS treffend is genoemd. Wettelijke verantwoordelijkheid is in elk geval iets anders dan preventieve censuur. Het Dordtse verbod is dan ook ronduit ongelukkig te noemen. DE STELREGEL van het vrije debat roept onmiddellijk de wedervraag op hoeveel Unfug een gemeenschap dan maar moet tolereren. In Skokie kon destijds serieus worden betoogd dat die grens werd overschreden, want het betrof een doelbewuste provocatie van neo-nazi's in een woonwijk met veel slachtoffers van de Holocaust mensen die wel in het bijzonder mochten verlangen verschoond te blijven van dit soort vertoon. Toch moest de Amerikaanse rechter met pijn in het hart een plaatselijk verbod afwijzen, waarop de demonstratie gelukkig alsnog werd verplaatst naar elders. In Dordrecht was het argument van het gemeentebestuur over te gaan tot een verbod vooral dat gewelddadige tegenactie was te duchten. Vechtenden te scheiden is een primaire overheidstaak en daarbij kan niet altijd een fijn kammetje worden gehanteerd. Er is echter wel enig verschil tussen een regelrechte confrontatie op de openbare weg en een persconferentie in een in beginsel te regisseren omgeving. Daarbij komt dat toegang tot de media een zelfstandig belang heeft. Met name de inbreuk op de vrije berichtgeving in Dordrecht ging dan ook over de schreef.

OVERHEID OP AFSTAND hoezeer de handen ook jeuken is ook de aangewezen formule voor het aangekondigde bezoek van extreem-rechtse Europarlementariers, onder wie Jean-Marie Le Pen, aan Den Haag. Het is moeilijk geen sympathie op te brengen voor burgemeester Havermans die onderzoekt of dit bezoek wellicht op gronden van openbare orde valt tegen te houden. Het gaat echter om democratisch gekozen afgevaardigden. Dat maakt Le Pen en de zijnen niet minder onwelkom dan zij al waren, maar moeilijk a priori te weren. Als gezagsdrager kan Havermans de delegatie op zijn Hollands gezegd beter gewoon laten doodvallen. Zonodig onder politiebegeleiding.