Extreme tempi bij Russisch-Amerikaans jeugdorkest; Mengelingheroiek en pathos

Het American Soviet Youth Orchestra is een formatie van 110 jonge musici in de leeftijd tussen 17 en 23 jaar, afkomstig uit zowel de Verenigde Staten als de Sovjet-Unie. Twee jaar geleden maakte het zijn eerste tournee door Amerika. Bij die gelegenheid werd het in 1988 opgerichte orkest door de Washington Post omgedoopt tot 'The Perestrojka Players', terwijl een andere Amerikaanse krant sprak van 'een van de indrukwekkendste resultaten van de glasnost'.

Maar meteen al het jaar daarop kon de voor 1989 geplande tournee wegens geldgebrek in Moskou niet doorgaan. Terwijl Amerika de hele onderneming met behulp van sponsors betaalt, moet het aandeel van de Sovjet-Unie uit de staatskas worden opgebracht. Wellicht onder invloed van de verbeterde politieke betrekkingen slaagde men er dit jaar wel in de financiering van een tournee door West-Europa rond te krijgen. En zo hield het American Soviet Youth Orchestra onder aanvoering van de Amerikaanse dirigent Leonard Slatkin gisteravond zijn zegenrijke intocht in Amsterdam.

Het programma werd geopend met het Adagio van Samuel Barber, dat overkwam als een te week uitgevallen klaroenstoot van Amerikaanse bodem. Bewonderenswaardig waren de verfijnde samenklanken van het orkest en het rijke scala aan dynamische schakeringen, maar het tempo werd nu en dan zo tergend langzaam genomen dat de spanningsopbouw verwaterde tot een kleffige substantie.

De heroische aanpak van Tsjaikovski's Vioolconcert was daarna een verademing. In dit meesterwerk van de Russische romantiek soleerde de jonge Amerikaanse violist Joshua Bell met onstuimige muzikale overmoed en een verbluffend technisch elan. Kenmerkend voor Bells optreden is een bijna storend beweeglijke motoriek, maar deze visueel waarneembare onrust klinkt nauwelijks door in zijn spel.

Toch miste zijn glansrijke aanpak van Tsjaikovski af en toe diepere samenhang, door de nogal eenzijdige nadruk op felle fraseringen en verrassende accenten. Op sommige momenten verslikte Bell zich bijna in alles wat hij te zeggen had, met als gevolg dat zijn concentratie versnipperde en zijn toonvorming wat diffuus werd. In de Finale ging hij er met zo'n vaart vandoor dat het orkest hem nauwelijks bij kon houden, maar over het algemeen was de samenwerking tussen orkest en solist uitstekend.

Het concert werd besloten met een contrastrijke uitvoering van Dvoraks Negende Symfonie. Daarbij wist het warm en sonoor klinkende American Soviet Youth Orchestra moeiteloos gehoor te geven aan Slatkins extreme aanwijzingen op het gebied van tempo en dynamiek. Het resultaat was een mengeling van pathetiek en heroiek. Een 'Russian Sailors' Dance' en een mars uit Starwars fungeerden als uitsmijter, waarbij de Russische levenslust aanstekelijker bleek dan de Amerikaanse dikdoenerij.

Concert: American Soviet Youth Orchestra o.l.v. Leonard Slatkin. Met: Joshua Bell (viool). Programma: Barber, Adagio, op.11; Tsjaikovski, Vioolconcert in D; Dvorak, Negende Symfonie in e ('Uit de Nieuwe Wereld'). Gehoord: 12/8 Grote Zaal Concertgebouw, Amsterdam.