'Familie' speculeert al over nieuwe kaart Midden-Oosten

KAIRO, 11 aug. De Iraakse televisie berichtte gisteravond dat leden van de Iraakse delegatie bij de Arabische Top in Kairo tijdens het lunchuur borden met eten hadden gegooid naar de vertegenwoordigers van Koeweit. Het geeft een aardige indruk van het chaotische verloop van de conferentie. Een conferentie die vooraf als de laatste kans werd gezien om 'binnen de Arabische familie' toch tot een oplossing voor de crisis in het Midden-Oosten te komen en die uiteindelijk vooral de onverzoenlijke tegenstellingen liet zien. Familieruzies zijn de ergste.

Uiteindelijk is de voltallige vergadering in Kairo slechts even bijeen geweest. Het begin werd zeventien uur uitgesteld, tot vrijdagochtend, om president Mubarak de gelegenheid te geven in twee gesprekken met verschillende leiders meningsverschillen over de agenda te bezweren. Dat lukte maar half. Om de zaak bij te sturen moest Mubarak zich in de loop van de dag meer dan eens opnieuw afzonderen, onder anderen met de staatshoofden van Saoedi-Arabie, Libie, Syrie, Bahrein en de afgevaardigde van Irak. Intussen brak volgens het Egyptische persbureau Mena in de wandelgangen een ordinaire schreeuwpartij uit tussen vertegenwoordigers van Saoedi-Arabie en Irak. Tijdens een plenaire woordenwisseling verloor de minister van buitenlandse zaken van Koeweit door de emoties het bewustzijn. Hij werd per ambulance afgevoerd.

Buffer

Al vroeg in de middag verliet ook de emir van Koeweit de vergadering, reed naar het vliegveld en vertrok met onbekende bestemming. Een verklaring daarvoor werd niet gegeven, maar die kan moeilijk anders luiden dan dat op dat moment een oplossing ter discussie stond die niet neerkwam op het zonder meer in al haar rechten herstellen van zijn dynastie. Een oplossing bijvoorbeeld, waarbij de Iraakse bezettingstroepen vervangen zouden worden door een 'pan-arabische' vredesmacht, die ofwel een buffer vormt tussen de hoofdstad waarin de emir terugkeert ofwel het hele land beheerst en verkiezingen uitschrijft. Zo luidde althans een van de plannen die Mubarak de laatste dagen heeft laten circuleren.

Het tekent het fanatisme van Saddam Hussein dat Irak over zo'n redelijk eervolle aftocht niet wilde praten. Rijkbeladen met Koeweitse buit en misschien voorzien van enige gebiedsuitbreiding hadden zijn helden huiswaarts kunnen keren. De wereldwijde boycot zou daarna niet lang stand kunnen houden en de Iraakse leider had zich enige tijd kunnen wijden aan het versterken van land en leger, tot hij het moment rijp achtte voor het volgende uitstapje over de grens.

Maar de delegatie uit Irak was helemaal niet naar Kairo gekomen om over Koeweit te onderhandelen. Minister van buitenlandse zaken Tariq Aziz opende de schermutselingen donderdag door te verklaren dat zijn president nooit aan het Egyptische staatshoofd had beloofd dat hij Koeweit niet zou aanvallen, daarmee de gastheer als leugenaar kwalificerend. Daarna maakte hij duidelijk dat het onderwerp van de conferentie wat Irak betrof de Amerikaanse agressie tegen de Arabische natie was. De inlijving van Koeweit was immers 'eeuwig en onomkeerbaar'.

Terwijl de Arabische leiders in Kairo nog vergaderden, deelde Saddam Hussein persoonlijk de genadeklap uit aan de illusie van Arabische eenheid, met zijn een oproep aan de 'onderdrukte massa's' om de heilige plaatsen van de islam te verdedigen tegen de Amerikanen en hun handlangers en door het volk van Egypte op te roepen het Suez-kanaal af te sluiten voor vijandelijke vaartuigen.

Verscheurdheid

Het is opvallend hoe de redenen die Saddam Hussein publiekelijk verkondigt voor zijn inval in Koeweit in nauwelijks meer dan een week zijn veranderd. Begonnen als een meningsverschil om geld en land, werd de agressie aanvankelijk gerechtvaardigd als steun aan een opstand van jonge officieren, die door een spoedige terugtrekking zou worden gevolgd. De revolutionaire regering van Koeweit vroeg vervolgens de buitenlanders toch te blijven, schold Irak alle uitstaande schulden kwijt, kondigde een monetaire unie af en verzocht ten slotte om annexatie door het historische moederland. Gisteravond zei Saddam Hussein dat die inlijving een eerste stap was in het slechten van de grenzen die koloniale heersers hebben bedacht om de eenheid van de islam te breken en de volkrijke gebieden van de natuurlijke rijkdommen gescheiden te houden. Hij plaatste zijn invasie in het kader van godsdienst en klassestrijd. Saddam Hussein is immers naar eigen inzicht vooral een visionair voorman voor de hele Arabische wereld en iedere gelovige burger moet derhalve voor of tegen hem zijn, ongeacht de plek waar hij toevallig woont.

Welk soort verscheurdheid dat met zich meebrengt was gisteravond duidelijk te zien aan de arme koning Hussein van Jordanie, die voortijdig de conferentie verliet en haastig terugkeerde naar Amman. Daar was de hele dag gedemonstreerd voor Saddam Hussein en zouden zich al 40.000 vrijwilligers hebben opgegeven om met hem te strijden tegen de vijanden van Irak. Koning Hussein heeft in de eerste dagen van de inval Irak gesteund en daarbij getracht toch de goede relaties met de Amerikanen niet te verspelen. Eergisteren sprak hij zich uiteindelijk toch uit tegen de bezetting van Irak, maar hij zou geen troepen naar Saoedi-Arabie zenden. Al jaren schippert de kleine koning op deze manier door het Midden-Oosten, maar nu dwingt niet alleen de buitenwereld hem te kiezen tussen principes en Realpolitik. Ook zijn eigen volk wil duidelijkheid.

Vergissing

Slechts twaalf van de eenentwintig staten die samen de Arabische Liga vormen gaven gisteren steun aan het besluit om troepen naar Saoedie-Arbie te zenden. Dat is een zeer krappe meerderheid, maar het wil niet zeggen dat er erg veel sympathie voor Saddam Hussein bestaat. Eerder willen veel Arabische landen hun handen niet branden aan acties tegen de Iraakse leider, zeker als dat in samenwerking met de VS geschiedt. Eigenlijk kan Irak alleen maar echt rekenen op PLO-leider Arafat en misschien op de Libier Gaddafi. En Arafat zou zich wel eens kunnen vergissen met zijn keuze tegen Saoedi-Arabie en Koeweit de twee belangrijkste financiers van de Palestijnen en voor een dolgedraaide dictator die afstuurt op een confrontatie die hij nauwelijks kan winnen. President Mubarak mag namelijk op het eerste gezicht de verliezer van deze laatste Arabische overlegronde zijn, volgens sommige waarnemers in Kairo had hij ook helemaal niet op een overwinning in het debat gerekend. De topconferentie zou alleen het bewijs moeten zijn dat hij tot het laatst toe geprobeerd heeft een diplomatieke uitweg te vinden en nu de steun heeft van de Arabische Liga om met de Amerikanen de Iraakse onruststoker onschadelijk te maken.

Als het inderdaad tot een grootscheeps gewapend conflict komt en Irak die oorlog verliest wordt er binnen afzienbare tijd een heel nieuwe kaart van het Midden-Oosten getekend. Over de contouren daarvan wordt in Kairo reeds druk gespeculeerd, want er zijn langzamerhand heel wat partijen die een stukje Irak op prijs zouden stellen. De Iraniers natuurlijk, maar ook Syrie. Turkije zou bovendien graag de Koerdische grensstreek overnemen, terwijl een hersteld Koeweit ook best wat uitbreiding kan velen. En misschien leidt een gezamenlijk gevoerde strijd ook tot een hechtere unie van de kleine Golfstaten met een Saoedi-Arabie waarin de Amerikaanse aanwezigheid dan permanent is geworden. Voorlopig zijn het allemaal wensen die niet hardop worden uitgesproken, omdat men maar al te goed beseft dat er eerst een oorlog voor zou moeten worden gevoerd.