De Israelische component

Toen in 1956 Nasser het Suezkanaal nationaliseerde, werd hij door de toenmalige Britse premier, Anthony Eden, vergeleken met Hitler. Als de wereld Nasser zijn gang zou laten gaan, zou hij, zo was Edens redenering, stap voor stap de hele Arabische wereld, met haar voor het Westen onmisbare olierijkdom, veroveren en zo West-Europa van zich afhankelijk maken. Als het Westen de les van de jaren '30 toen nog maar twintig jaar oud had geleerd, zou het nu moeten toeslaan en Nasser een halt toeroepen.

In Frankrijk vond Eden een bondgenoot. Dat had zijn eigen redenen in Nasser een gevaar te zien: het zag zijn hand achter de opstand in Algerije. Er was nog een derde in het spel: Israel. Ook dat had zijn eigen redenen een Egyptische machtsontplooiing te verhinderen. En zo vormde zich in de herfst van 1956 een stilzwijgend bondgenootschap, dat in het diepste geheim een plan beraamde: Israel zou Egypte aanvallen, en Engeland en Frankrijk zouden, zogenaamd als vredestichters, tussenbeide komen.

Zo geschiedde het ook. Alleen: het plan liep mis. Dat wil zeggen: Israel voerde met groot succes zijn deel van het plan uit door Egypte tot aan het Suezkanaal onder de voet te lopen. Maar de Frans-Britse interventie liet, na aanvankelijke bombardementen op Port Said, op zich wachten. Toen die eindelijk kwam, was het te laat: de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie hadden de Verenigde Naties tegen de agressoren gemobiliseerd.

Frankrijk, Engeland en Israel moesten zich uit Egypte terugtrekken daartoe eerder gedwongen doordat Washington zijn steun aan het Britse pond onttrok dan door de Russische dreigementen en Nasser trad als de grote triomfator uit deze episode te voorschijn, hoewel hij militair verslagen was geweest. Waarom was Nasser de grote triomfator? Omdat het Suezkanaal genationaliseerd bleef, maar vooral omdat hij in de ogen van alle Arabieren de imperialisten en de zionisten een smadelijke nederlaag had toegebracht. Elf jaar lang tot aan de door hem ontketende Zesdaagse oorlog van 1967, waarin hij vernietigend werd verslagen bleef hij de grote held, bijna de messias, van de Arabieren.

Een vergelijking met Iraks Saddam Hussein dringt zich op. Ook hij roept in het Westen de herinnering aan Hitler wakker. President Bush verwees, in zijn televisietoespraak van woensdag, met zoveel woorden naar de les van de jaren '30. Het spook van Munchen 1938, toen Engeland en Frankrijk het verkozen Tsjechoslowakije aan Hitler uit te leveren boven gewapend verzet, is nog niet dood.

Of die vergelijking juist en billijk is, blijve in het midden. Saddam Hussein althans heeft getoond op expansie uit te zijn en weinig scrupules te hebben bij de keus van zijn middelen. Hem wordt in elk geval, evenals Nasser toen, de ambitie toegeschreven alle Arabieren te verenigen onder zijn gezag natuurlijk.

Hoe zou Saddam Hussein daar 't best in kunnen slagen? Door de Arabieren ervan te overtuigen dat hij de enige is die de macht van de imperialisten en zionisten kan breken, zoals dat Nasser in 1956 meer door geluk dan wijsheid was gelukt. Het moet daarom niet worden uitgesloten dat hij op enigerlei wijze Israel zal proberen te betrekken in de nog niet gewapende strijd die hij met de Verenigde Staten en hun handlangers is aangegaan.

De overval op Koeweit, die die strijd heeft uitgelokt, vindt vooral bij de Arabische regeringen en niet eens bij alle afkeuring. Bij talloze gewone Arabieren, die onmondig zijn in eigen land, zijn de rijke heersers van Saoedi-Arabie, Koeweit en de emiraten allesbehalve populair. Zelfs in Koeweit zelf, welks bevolking voor een groot deel uit Palestijnen en Jordaniers bestaat, zal de overval niet eenstemmig zijn afgekeurd.

Het is ongetwijfeld vooral die factor de onzekere stemming onder de massa's die Mubarak, de president van het volkrijkste Arabische land, doet aarzelen de Amerikanen te steunen in hun acties tegen Irak (de aanwezigheid van honderdduizenden Egyptische gastarbeiders in Irak is natuurlijk ook een remmende factor). Als Saddam Hussein erin zou slagen Israel, dat voorlopig aan de zijlijn staat, in de strijd te verwikkelen, zou hij misschien met een slag de Arabische massa's achter zich krijgen, al dan niet met hun huidige heersers. Deze berekening heeft zeker iets aantrekkelijks voor hem, en tegen offers ziet hij niet op. Dat heeft hij in zijn oorlog tegen Iran bewezen.

Als het hem zou lukken Israel te provoceren de eerste klap te geven, zou dat hem helemaal goed uitkomen. In zo'n geval zou geen enkele Arabier zich van hem kunnen desolidariseren. Ja, Saoedi-Arabie zou zich dan wel eens gedwongen kunnen voelen de Amerikanen, die het net schoorvoetend heeft toegelaten, hun conge te geven. En zo'n eerste Israelische klap zou Irak niet eens veel slachtoffers hoeven te kosten; want hij zou ongetwijfeld gericht zijn op de raketbases van waaruit Irak Israel kan bereiken, dus niet op de Iraakse steden.

Het is zelfs denkbaar dat het daarbij zou blijven, al zou het een bijna bovenmenselijke zelfbeheersing van Saddam Hussein vergen zo'n eerste, preventieve klap niet te vergelden met het vernietigen van half Israel met chemische wapens, zoals hij al eens gedreigd heeft. Want nodig zou hij zo'n vergelding niet hebben. Zijn doel erkenning van zijn leiderschap over de Arabische wereld zou hij immers al bereikt hebben. De echte vernietiging van Israel het doel dat daarna aan de beurt zou zijn zou kunnen wachten totdat de Arabische wereld onder zijn leiding gemobiliseerd zou zijn.

Dit alles zou theoretisch kunnen gebeuren zonder dat de Amerikanen, door Saddam Hussein met rust gelaten, een schot zouden lossen. Maar zo'n scenario gaat wel van de veronderstelling uit dat Saddam Hussein een ijskoud berekenende man is, die zichzelf en de krachten die hij opgeroepen heeft volledig in bedwang heeft. Het veronderstelt ook dat de zwaarbewapende Amerikanen vanuit hun nabije bases en oorlogsschepen zo'n vernedering lijdelijk aan zich zouden zien voltrekken.