Baker prijst trouw van Turkije aan de Navo

ISTANBUL, 10 aug. 'De Amerikaanse militaire eenheden in Saoedi-Arabie dienen geen offensieve, doch defensieve doeleinden'.

Dat heeft de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker nog eens herhaald na afloop van zijn bezoek aan Turkije, gisteren. 'Maar het gedrag van de Iraakse leider is onvoorspelbaar' zo voegde hij eraan toe.

Over het bezoek dat de Amerikaanse bewindsman met een twintig-koppige delegatie gisteren aan de Turkse hoofdstad bracht, hoorde men na afloop van de twee hoofrolspelers Baker en de Turkse president Turgut Ozal voornamelijk hoogdravende geluiden. Het leek alsof Baker zijn reis had gemaakt om zijn waardering te betuigen voor Ankara's deelname aan het embargo tegen Irak, waarmee het zijn 'trouw aan het Westerse bondgenootschap' had bewezen. En Ozal had het na afloop over Turkije als 'stevige brug tussen West en Oost'. Het lijkt echter onvoorstelbaar dat niet gesproken zou zijn over compensaties die door Turkije worden nagestreefd voor de offers die het met het oog op dit embargo moet brengen. Dat de oliepijplijn uit Iraak wegvalt is al erg genoeg, maar enorme hoeveelheden Turkse vruchten gingen tot voor kort naar Irak, alsmede linzen en erwten die pikant genoeg voornamelijk door het leger werden verorberd. De sancties veranderen de hele economie van Zuidoost-Turkije, ook agrarisch.

Ozal ontkende gisteren dat met Baker is gesproken over de luchtmachtbasis Incirlik. 'De naam Incirlik is tijdens de beraadslagingen niet gevallen, ' zo zei de president. In Ankara heeft menigeen daar zijn vraagtekens over. Incirlik is de grote vliegbasis bij Adana, op 160 kilometer van de Iraakse grens, waar de Amerikanen de laatste dagen zesentwintig F111's zware bommenwerpers die snel en laag vliegen hebben gestationeerd. Al sinds de jaren zestig weigert Ankara deze NAVO-basis voor specifiek Amerikaanse doeleinden zoals pogingen tot bevrijding van de Amerikaanse gijzelaars in Teheran te laten gebruiken. Ook nu weer zit dat er niet in. Vermoedelijk heeft Baker gisteren het advies gekregen de zaak aan te kaarten op de buitengewone NAVO-conferentie van vandaag. Ozal heeft al laten doorschemeren dat de situatie kan veranderen als acties in NAVO-verband worden gehouden. Dan zou de kans op Turkse militaire deelname ook wat groter worden. Maar een VN-actie verdient, naar Ozals oordeel, verreweg de voorkeur. In een grijs verleden heeft Turkije zich reeds in Korea op dit gebied onderscheiden.

De stemming in het grootste deel van de Turkse pers blijft kritisch, zowel jegens Bush vanouds bete noir, wegens zijn pro-Armeense opstelling als jegens Ozal. Zelfs de serieuze commentator Ali Birand vraagt zich in de Milliyet af of 'Turkije niet te veel haast heeft betracht bij het zich voegen naar het embargo'.

'Wij zijn het en niet het Westen, die naast Irak moeten blijven leven'.

Veel schampere vergelijkingen worden gemaakt met Panama en met de bezette delen van Israel. De naam Cyprus wordt in dit verband niet genoemd. Mede om de indruk weg te nemen dat hij aan de leiband van Washington loopt, heeft president Ozal gisteravond, na het vertrek van Baker, een van zijn vaderlijke televisie-optredens ten beste gegeven onder het motto: laat alls maar aan mij over. Hij somde de vele staatslieden op met wie hij de laatste dagen contact had gehad en probeerde de ongerustheid weg te nemen, die hier natuurlijk wel degelijk heerst Irak kan met zijn chemische wapens Ankara bestrijken en met zijn raketten de GAP, 's lands grootste energie- en irrigatieproject in de Eufraat, treffen.

Maar het is juist de dominerende rol van de president die bijna alle kranten en ook de oppositieleiders irriteert. Zijn bevoegdheden als staatshoofd liggen constitutioneel dichter bij die van een Von Weiszacker dan bij die van een Mitterrand, maar hij gedraagt zich als laatstgenoemde, waardoor minister van buitenlandse zaken Bozer er nauwelijks aan te pas komt en premier Akbulut er helemaal voor spek en bonen bij loopt. De oppositieleider Demirel en Inonu hebben nog niet beslist of ze gehoor zullen geven aan een uitnodiging van de president voor een conferentie over de internationale positie van het land. Ze hebben voor zondag wel een parlementsdebat over dat onderwerp afgedwongen.