ANC en politie van Z-Afrika bestrijden rellen Port Elizabeth

JOHANNESBURG, 10 aug. Na vier dagen van hevige rellen in Zuid-Afrika de ergste sinds vele maanden zijn ruim dertig mensen gedood en meer dan honderd gewond geraakt in de woonwijken van kleurlingen in Port Elizabeth, in oostelijke Kaapprovincie.

De rellen begonnen toen de politie traangas afvuurde op een menigte die afgelopen maandag protesteerde tegen huurverhogingen. Deze ontaardden echter spoedig in plunderen en brandstichten. Hierdoor was het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) voor het eerst gedwongen om samen te werken met de politie om gezamenlijk te proberen de orde te herstellen.

In een poging om het baanbrekende akkoord dat deze week werd gesloten met de regering om de gewapende strijd op te schorten, hebben ANC-leiders gisteren een bijeenkomst van ongeveer 8.000 mensen toegesproken om op te roepen tot kalmte. Bovendien liepen er ANC-ordediensten door de straten van de woonoorden om met groepen relschoppers te praten en barricades op te ruimen. Maar ook de leden van ordediensten werden bedreigd, met stenen bekogeld en gedwongen om zich terug te trekken van het toneel van de rellen.

Een verslaggever die gisteren door het gebied trok vertelde dat zij 35 winkels had geteld die waren leeggeroofd en uitgebrand. Zij zei dat er veel drankwinkels waren geplunderd en dat dronken bendes uitzinnig tekeer gingen in de straten terwijl ze gebouwen in brand staken en winkels plunderden. Onder de doden zou een baby zijn die was doodgeschoten in de schoot van de moeder.

De rellen in Port Elizabeth, de gevechten tussen de aanhangers van het ANC en die van de Inkatha-beweging van Chief Mangosuthu Buthulezi waardoor er in Transvaal deze week ook nog vijftien doden zijn gevallen en een toenemende dreiging van geweld bij de blanke extremisten, geven een complex beeld van spanningen die zijn ontstaan nu het land zich in een overgangssituatie bevindt van apartheid naar een eventuele meerderheidsregering.

Een aantal ontwikkelingen hebben geleid tot de explosieve situatie in de gekleurde woonoorden van Port Elizabeth. De belangrijkste oorzaak is het feit dat de Arbeiderspartij die aan het hoofd staat van de gekleurde kamer van het drie-kamerparlement van oudsher het bolwerk van de Arbeiderspartij in dit gebied aanhang verliest aan het ANC. Volgens sommigen gaat de Arbeiderspartij achteruit terwijl het ANC er nog niet in is geslaagd een goede organisatie op te bouwen in de gekeurde woonoorden. Het resultaat is een soort machtsvacuum.

De verbolgenheid onder de kleurlingen over de Arbeiderspartij neemt toe. Er zijn geruchten over corruptie. De partij die enige wetgevende en bestuurlijke macht heeft over gekleurde gebieden, krijgt de schuld van een aantal huurverhogingen van huizen waarvan de de staat en de gemeente eigenaar zijn. De leider van de Arbeiderspartij, dominee Allan Hendrickse, wordt er ook van beschuldigd de benoeming van een geliefd opvoedkundige tot directeur van een plaatselijke gekleurde middelbare school te hebben tegengehouden, omdat deze geen aanhanger was van de Arbeiderspartij.

Een bijkomende factor is het feit dat het werkloosheidscijfer in Port Elizabeth landelijk gezien tot een van de hoogste behoort. Het wordt geschat op meer dan veertig procent, en op het moment is er een grote staking bij een automobielfabriek, waarvan een groot aantal arbeiders in de woonoorden schade ondervindt.

Het ANC begon op 1 augustus met een Actieprogramma om aanhang te mobiliseren in Port Elizabeth en omgeving. Als onderdeel van deze campagne werd afgelopen maandag een bijeenkomst georganiseerd in de gekleurde woonoorden om te protesteren tegen de huurverhogingen. Toen de mensen niet meteen na de bijeenkomst uit elkaar gingen, vuurde de politie traangas af op de menigte.

Volgens ooggetuigen barstten daarna de rellen los. De boze menigte raasde door de straten, er werden stenen naar auto's gegooid en gebouwen in brand gestoken. Later toen de slijterijen waren geplunderd, werden de rellen wilder, en voegden zich criminele bendes bij de menigte die de winkels systematisch begonnen leeg te halen.