De wereld heeft weer een vijand: Saddam Hussein

Zijn we bezig ons een nieuw vijandbeeld te vormen? De Britse Independent antwoordt bevestigend: de vijand heet Saddam Hussein. Een Amerikaanse waarnemer veronderstelde kort voor de jongste crisis uitbrak dat Zuid voor Noord in de Oude Wereld bedreigender was dan in de Nieuwe Wereld. Hij noemde de immigratiedruk op Europa, de afhankelijkheid van Europa van olie uit het Midden-Oosten en de spreiding van wapens voor massavernietiging over een groot aantal staten in de onmiddellijke omgeving van Europa: Israel, Egypte, Libie, Syrie, Irak, Iran, Saoedi-Arabie, Pakistan en India. Te denken is aan ballistische raketten, aan chemische en nucleaire wapens en de technologie om deze te fabriceren.

Die wapens zijn in de eerste plaats een gevaar voor de buurlanden en ongewenste bevolkingsgroepen, zoals de Koerdische minderheid in Irak heeft ondervonden. India en Pakistan bedreigen elkaar, China zou in dat conflict betrokken kunnen raken, de oorlog tussen Iran en Irak waarin raketten en chemische wapens werden gebruikt sprak voor zichzelf, het Iraakse expansionisme richt zich na de verovering van Koeweit op Saoedi-Arabie en de Golf, Libanon is verloederd tot een treurig proefstation voor allerhande machtsaanspraken, Libie was aanwezig in Tsjaad en liet zijn macht voelen in Tunesie, Soedan en Egypte, Marokko en Algerije hadden hun twist over de Sahara. Israel, Egypte en Saoedi-Arabie genieten Amerikaanse bescherming, maar dat maakt hen niet onkwetsbaar voor de wisselingen in de machtsverhoudingen in hun regio. Israel ging er al eens toe over het atomaire potentieel van Irak vanuit de lucht te vernietigen.

Het beloop en de uitkomst van regionale conflicten werden tot voor kort beschouwd als medebepalend voor de machtsbalans tussen Oost en West. De Amerikanen, en in hun kielzog Europa, schoten in de Golfoorlog Koeweit te hulp toen dit land zich als bondgenoot van Irak en bedreigd door Iran tot Moskou wendde om de vrije doorvaart in de Golf te waarborgen. Nu we zijn ingelicht over de Sovjet-malaise kan men zich afvragen of de Sovjet-Unie het sjeikdom inderdaad zoveel te bieden had als destijds in Washington werd aangenomen. De Koude Oorlog is voorbij en de Sovjet-Unie desintegreert. Partijen in regionale conflicten zouden thans aan zichzelf kunnen worden overgelaten. Maar die veronderstelling heeft een lage marktwaarde.

Magneet

De VS blijken bereid de staten aan de Golf te hulp te komen nu deze aan Saddam Husseins bedreiging zijn blootgesteld. De Europese landen, meer nog dan Amerika afhankelijk van het Midden-Oosten voor hun oliebevoorrading, kunnen de Amerikaanse leiding niet ontberen om zich in de nieuwe crisis te weren. Alle speculaties over Europa als een nieuwe machtsfactor ten spijt. Amerika is de magneet die het eenheidsfront tegen de agressor bijeen moet houden. Op dat punt is er weinig veranderd.

In de gedachtenvorming over de nabije en iets verdere toekomst had ook in Europa de ontwikkeling in wat wel wordt genoemd de Europese periferie een snel groter wordende plaats gekregen, vooral in de sector 'defensie'. Men gaf zich bijvoorbeeld over aan gekissebis over de vraag of de Europese Gemeenschap dan wel de West-Europese Unie hier het voortouw diende te nemen. Voorstanders van laatstgenoemde organisatie verwezen met een zekere voldoening naar de missie van Europese oorlogsschepen in de eindfase van de Golfoorlog onder het embleem van de WEU. Nederland zou daarbij de katalysator zijn geweest. Maar het ziet er naar uit dat thans de NAVO het samenwerkingsverband zal zijn voor de Westelijke maritieme aanwezigheid in de Golf en eventueel elders in het Midden-Oosten. De vorige keer bewaarde Europa afstand tot de Amerikanen, de WEU schiep de mogelijkheid zelfstandig te opereren zonder dat dit als een onvriendelijke daad kon worden uitgelegd. Nu is het gezamenlijke doel zo duidelijk en de Amerikaanse rol zo beslissend dat voor de WEU geen plaats is.

De Atlantische Alliantie heeft deze zomer de vredeshand gereikt aan de Sovjet-Unie. De gevolgen daarvan worden thans zichtbaar. Moskou wil worden toegelaten tot het financieel-economische systeem van de kapitalistische wereld. In de competitie daarmee is het reeel bestaande socialisme verloren gegaan, de objectieve feiten dwingen tot een poging tot integratie door de voormalige communistische landen. Het Westen heeft zich ervan laten overtuigen dat dit de ware bedoeling is, niet slechts van de vroegere satellieten maar ook van het Kremlin.

Gouden eieren

De snelle bereidheid van de Sovjet-Unie om zich in de Verenigde Naties bij Amerika, Europa en Japan aan te sluiten in de veroordeling en de bestraffing van het Iraakse regime moet worden verklaard uit de nieuwe internationale verhoudingen. De Sovjet-Unie had er geen behoefte aan het vertrouwen dat zij inmiddels heeft verworven op de proef te stellen. En per slot van rekening zag zij de kip met de gouden eieren die het Westen nu ook voor haar is geworden niet graag geplukt. Hoe zeer de vriendschap met Saddam Hussein het Kremlin ook ter harte ging, toen zijn hand zich uitstrekte naar de levensader van het Westen kwam ook de Sovjet-Unie in verzet.

Misschien dat de prille eensgezindheid een nieuw tijdperk inluidt, waarin geen of minder plaats is voor het bewapenen van allerhande regimes om hun vriendschap of hun olie te kopen, dan wel om hen van terroristische daden als aanslagen en gijzelnemingen af te houden, dan wel om gijzelaars vrij te krijgen, dan wel om de eigen wapenindustrie overeind en de handelsbalans gezond te houden. (Men mag bijvoorbeeld hopen dat de oorlogsbodems die Frankrijk naar de Golf zendt niet door een Iraakse Exocetraket van Franse makelij wordt getroffen.) De prijs die voor zorgeloosheid en opportunisme moet worden betaald, dreigt onaanvaardbaar hoog te worden. De toenadering tussen het Westen en de Sovjet-Unie zou hier mogelijkheden moeten openen, de Chinese houding in de kwestie-Irak rechtvaardigt enig optimisme.

Saddam Hussein: een nieuwe vijand die de wereld de ogen verder opent?