Zeedoop in groezelige matrozenpakjes

A/B VAN DE SEEDOV, 8 aug. Met een kooi wordt op zee iets anders bedoeld dan aan wal, maar op de Russische viermaster Seedov is het verschil maar klein. De kadetten delen met 24 man een ruim ter grootte van een slaapkamer. Tussen de 24 kooien hangt een zweetgeur, kleren liggen in hoopjes op de grond en uit een enkel donker gat steekt een arm of klinkt gesnurk. Het schip wordt de klok rond in ploegen gezeild en er ligt altijd wel iemand te slapen, daar diep in de buik van het schip.

De 117,5 meter lange Seedov, het grootste varende zeilschip te wereld, is morgen een van de blikvangers bij de opening van Sail Amsterdam. Het vaartuig, dat sinds de bouw in 1921 nauwelijks is veranderd, vertrok gistermiddag in een internationale vloot windjammers uit Zeebrugge voor zijn eerste reis naar Nederland.

De officieren hebben het niet slecht op de Seedov, die het Sovjet-ministerie van visserij gebruikt voor de opleiding van leerlingen van zeevaartscholen. Zij slapen in een- of tweepersoonshutten en eten in een met hout betimmerde mess van tafels met gestreken tafelkleden. De lagere rangen van de vaste bemanning krijgen een zelfde maaltijd geserveerd in een soortgelijke kajuit, minus de betimmering en de tafelkleden. Maar de kadetten van de zeevaartscholen moeten een dek lager langs een luik schuifelen waardoor zij hun soep met brood krijgen aangereikt. Die kunnen zij dan opeten aan lange, kale en dicht op elkaar staande tafels, in een kakofonie van stemmen en gesmak.

Voor de meeste kadetten is de twee maanden durende reis op de Seedov hun zeedoop na een eerste jaar op school. 'Op deze eerste trip leren de jongens vooral dat zeemannen een hard en gevaarlijk leven hebben, dat zij alleen kunnen doorstaan door goed samen te werken', verklaart kapitein A. Perevozchinov. Zij vinden dat niet allemaal leuk. 'Ik houd niet van zeilen, ik houd eigenlijk helemaal niet van varen. Ik word ingenieur en zoek een baan aan de wal', zegt een 19-jarige kadet.

Bij het vertrek gisteren uit Zeebrugge was het verschil met de trotse kadetten van enkele Zuideuropese en Latijns-Amerikaanse marineschepen voor iedereen zichtbaar. Terwijl de Argentijnen in hun onberispelijke uniformen lenig in het wand van de driemaster Libertad klauterden om zich staande op de ra's te laten fotograferen en toejuichen door het enthousiaste publiek, hingen de Russen in hun groezelige matrozenpakjes met een sigaret in de mondhoek over de railing van de Seedov. Een uniform kun je de Russische uitmonstering niet meer noemen. Daarvoor zijn teveel petten en riemen de afgelopen dagen onderhands verkocht. De jongemannen hadden het geld hard nodig om met de zeilers van de andere schepen te kunnen passagieren. De kadetten verdienen naar eigen zeggen omgerekend twee dollar per dag.

Anders is het met de vijftig Duitse trainees aan boord. Zij betalen 117 D-mark per dag om mee te zeilen op de Seedov en doen vol overgave alles wat hun wordt opgedragen. Een van hen, een oudere man die vertelt in zijn jeugd bij de marine te hebben gediend, begint op een gegeven moment zelf ongevraagd aan het enorme stuurwiel te draaien dat door vier verveelde Sovjet-kadetten onder leiding van een bootsman wordt bediend. Het wordt glimlachend aangezien en gecorrigeerd.

Sinds ruim een jaar biedt de Seedov de mogelijkheid actief mee te varen, zoals andere grote zeilschepen, waaronder de Nederlandse schoener Eendracht, dat al langer doen. Het helpt de eigenaren van de schepen hun vaak historische maar onrendabele vaartuigen in de vaart te houden. Verschillende organisaties bemiddelen hierbij en organiseren races en ontmoetingen. Een van de bekendste is de Britse Sail Training Organization, in 1956 opgericht om behalve zeilboten in de vaart te houden 'internationale vriendschap tussen jongeren te bevorderen'.

De onlangs opgerichte Nederlandse zusterorganisatie van de STA organiseert de wedstrijd van Zeebrugge naar Sail Amsterdam, waarvan de finish morgenochtend vroeg wordt verwacht.

Er zijn ook Nederlandse trainees in de race, behalve op de Eendracht ook op het Poolse onderzoekschip Oceania. Maandagavond in de kroegen van Brugge legden de Nederlandse gelegenheidsbemanningen het wat betreft luidruchtigheid en enthousiasme nog af tegen de met trommels uitgeruste mariniers van Zuidamerikaanse schepen. Maar tegen middernacht lieten de jonge Nederlanders al voorzichtig van zich horen met het ole ole-voetballied. Engels en gebarentaal zorgden voor de internationale contacten.

De Duitsers op de Seedov hebben een begeleider meegenomen die vloeiend Russisch spreekt. Dat is geen overbodige luxe want hoewel de Seedov zoals zoveel traditioneel getuigde grote zeilschepen ook als ambassadeur van haar land rond de wereld vaart, spreekt bijna niemand aan boord Engels. Als het nodig is blijkt de bootsman nog wel 'schnell schnell' te kunnen roepen, en anders doen de trainees maar gewoon hun Russiche lotgenoten na.

Veel te doen is er namelijk wel, want de viermastbark vaart geheel op wind- en spierkracht. Om een zeil te hijsen nemen zo'n twintig aspirant-zeilers de val in handen en rollen op een teken van de bootsman, die op zijn beurt heeft gewacht op een bevel van de stuurman, in de lengterichting over het dek. Buiten hun gezichtsveld komt inderdaad ergens een zeil omhoog. Wanneer de Seedov overstag gaat, krioelt het op het houten dek van de mensen; zij sjorren groepsgewijs aan de fokkeschoten en aan het zware raderwerk waarmee de ra's worden gedraaid. En als de zeilen dan bollen, kijken kadetten, trainees en officieren met hun handen in de zij en de benen iets gespreid tevreden omhoog.

Maar Russen, Argentijnen en Nederlanders, alle zeilers kregen gisteravond kort na start van de wedstrijd naar IJmuiden onverwacht te maken met dezelfde kwelling: windstilte. Ondanks haar 35 zeilen met een gezamenlijke oppervlakte van 4.192 vierkante meter dreef de Seedov langzaam maar zeker zelfs achteruit. De startlijn werd in omgekeerde richting gepasseerd en midden in de nacht klonk het 'hens aan dek, alle hens aan dek'.

Het schip was zover naar de kust afgedreven, dat er nog maar een halve meter water stond tussen de kiel en de zeebodem. Maar toen, om vier uur vanmorgen, stak net zo plotseling als de wind was gaan liggen, een briesje op. Alle zeilen werden bijgezet, en naar verwachting haalt de Seedov net op tijd Sail Amsterdam. Kadetten op Russische