Mexicaans rehabilitatieproject door Nederlandse; Terug denatuur in, maar verantwoord

Ontwikkelingslanden als Mexico treden steeds strenger op tegen de uitvoer van bedreigde diersoorten. Maar van enige opvang van de in beslag genomen dieren is nauwelijks sprake. Vrijwilligers bieden uitkomst. 'Laat ik eerlijk zijn: ik ben zelf een goed voorbeeld van iemand die zo'n stommiteit heeft begaan. Ik heb zelf ook zo'n aapje gehad en zelfs tussen mijn kleren verstopt een keer Nederland binnengesmokkeld. Ik zal het andere mensen dan ook niet persoonlijk kwalijk nemen als ze een aapje als huisdier nemen. Maar het is natuurlijk helemaal verkeerd, zo'n aapje verleert op den duur aap te zijn, vaak kwijnt het weg en gaat vroeg dood. Maar het ergste is dat ze bijna zonder uitzondering uit de natuur komen en dat er weer een aapje minder vrij rondloopt. En de meeste apen zijn inmiddels bedreigde diersoorten.' Martine de Joode (41) is een geboren Amsterdamse, maar ging al vrij vroeg naar Zuid-Amerika. Ze woont nu in Mexico waar ze drie maanden geleden een stichting heeft opgericht voor de opvang van in beslag genomen dieren: Taller Ecologista sobre Fauna Silvestre. In Mexico is sinds twee jaar een wet van kracht die het houden van beschermde inheemse diersoorten verbiedt. De Joode: ' Er worden dus in het hele land dieren in beslag genomen. De Mexicaanse overheid doet zijn uiterste best om de wet na te leven. Maar het volgende probleem wat met deze dieren te doen is nog niet opgelost. Onze stichting wil ze rehabiliteren, ze na een gewenningsperiode weer terugzetten in de vrije natuur.' Met alle goede bedoelingen van de overheid zijn de in beslag genomen dieren nu nog vaak ten dode opgeschreven. Er zijn weinig goede hokken en geld voor rehabilitatie terugzetten in de natuur is er al helemaal niet. De dieren kwijnen weg in de hokken en worden opgeruimd. Zonder vrijwilligers zal er van rehabilitatie geen sprake zijn. Martine de Joode, die getrouwd is met een Mexicaan, is de eerste die in Mexico een wetenschappelijk begeleid rehabilitatieprogramma gaat beginnen.

Zorillos

Het gaat bij De Joode om allerlei dieren: veel roofvogels, ara's, toekans, ocelotten (tigrillos), vosjes (zorillos), slangen, brulkikkers en schildpadden. Maar de nadruk ligt voorlopig nog op Zuidamerikaanse slinger- of spinapen, waarvan ze twee Mexicaanse ondersoorten heeft: Ateles geoffroyi vellerosis en Ateles geoffroyi yucatanensis.

Rehabilitatie is minder eenvoudig dan het lijkt: gewoon in het bos het hok opendoen is niet aan te raden. De Joode: ' Je moet gewezen huisdieren eerst weer leren om aap te zijn, ze zijn vaak helemaal van de mens afhankelijk geworden. En het zijn sociale dieren, ze leven in groepen met een bepaalde rangorde. Zo'n groep moet eerst weer ontstaan. Dat kan een paar jaar duren. En voordat je een nieuw dier in een groep loslaat, moet je eerst zeker weten dat ze geen ziekte onder de leden hebben. Dus je moet een speciaal quarantainehok hebben. Er komt dus veel meer bij kijken dan je denkt. We zijn in ieder geval nog lang zo ver niet dat we dieren kunnen loslaten. Voorlopig zijn we al blij als we de dieren in goede gezondheid in leven kunnen houden.'

Acceptabele hokken

De Joode hoopt samen te werken met dr. Alvarez del Torro, directeur van een beroemde dierentuin in Mexico. Ze zou een stuk bos van twintig hectare kunnen krijgen op een eiland in een stuwmeer bij Chiapas. De Joode: ' Ik heb nu heel acceptable hokken, voor mij gemaakt door de Mexicaanse marine, op basis van vrijwilligheid. Alles moet van liefdadigheid komen: ik krijg de groente van de Markthallen in Mexico City, de Centrale slachterijen geven mij vlees voor de roofdieren. Van de regering heb ik een wagen ter beschikking gekregen. Ook heb ik een wagen nodig in het nieuwe centrum in Chiapas en een walkietalkie, want verbindingen zijn er niet. Ik word gesponsord door Coca cola en de KLM. Ik ben nu in Nederland om wat meer financiering los te krijgen, maar dat is niet gemakkelijk.' Het Wereldnatuurfonds in Nederland staat sympathiek tegenover Martine de Joode's project, maar heeft haar moeten doorverwijzen naar Washington daar zit hun specialist in Zuidamerikaanse apen. Met hem heeft ze over enkele weken een gesprek.

Ignaas Spruyt van de International Primate Protetection Leage te Leiden is ook positief: ' Hoewel we weten dat het erg moeilijk is om apen te rehabiliteren, heb ik toch wel vertrouwen in Martine de Joode. Van vrouwen zoals zij moeten we het hebben. De meeste wetenschappers staan zeer kritisch ten opzichte van rehabilitatieprogramma's bij apen, omdat ze meestal mislukken. Het enige succes tot nog toe vormt het Braziliaanse leeuwaapje. Maar iets heel anders is het educatief aspect: het heeft een geweldig effect op het publiek als je moeite doet om dieren in leven te houden en weer in de vrije natuur te brengen. In landen als Mexico is de aap nog een soort wegwerpprodukt. Via de media doe je dan wat aan de opvoeding van de mensen, ze zullen minder snel een aap als huisdier nemen. De mensen gaan op den duur beseffen dat wilde dieren ook in de natuur thuishoren.' De Joode: ' Hoewel ik de dieren soms in een ellendig toestand binnenkrijg, ondervoed of met een nare ziekte, zal ik ze nooit afmaken. Wel zet ik zieke dieren in aparte hokken natuurlijk. Wat ik krijg toegezonden vormt maar een fractie van wat er in beslag wordt genomen. Ik heb nu achttien slingerapen en een paar honderd vogels, reptielen en wat roofdieren. Veel meer kan ik voorlopig ook niet aan.' Spruyt: ' Bij rehabilitatieprojecten moet je het hebben van bevlogen amateurs zoals Martine de Joode. Wetenschappelijke ondersteuning is natuurlijk erg belangrijk, maar bij apen komt er meer kijken dan kennis alleen. Je moet persoonlijk contact met de dieren hebben. Het zijn zeer intelligente dieren. Vrouwen als Jane Goodall en Diane Fossey zijn indertijd ook onbevooroordeeld het oerwoud ingetrokken.'