De Arabische factor

DE STRATEGIE VAN de Amerikaanse regering om een wereldwijd tegenoffensief te ontketenen tegen Irak is redelijk succesvol. Weliswaar is Koeweit door de strijdkrachten van Saddam Hussein praktisch geannexeerd, maar achtereenvolgens de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, de NAVO, de Europese Gemeenschap, de meerderheid van de Arabische Liga en relevante mogendheden als de Sovjet-Unie, China, Japan en Iran hebben de Iraakse invasie veroordeeld. Belangrijke leveranciers van wapens aan Irak de Sovjet-Unie, China, Frankrijk en Brazilie hebben een embargo ingesteld, de belangrijkste afnemers van olie de VS, de EG en Japan hebben een boycot van uit Irak en Koeweit afkomstige olie afgekondigd. Bovendien hebben de Westerse landen in grote meerderheid alle Koeweitse tegoeden en eigendommen 'bevroren' opdat het Iraakse marionettenregime ter plaatse daarover niet kan beschikken.

Twee vragen dringen zich op: kan met diplomatieke en economische maatregelen worden volstaan en, zelfs indien het tegenoffensief succesvol zou zijn, is een herstel van de status quo ante werkelijk mogelijk? De onzekere factor in de door de Amerikanen geinitieerde strategie is de Arabische wereld. De meest bedreigde staten aan de Golf met Saoedi-Arabie als kern zijn historisch georienteerd op het Westen, nauwkeuriger gezegd op de Verenigde Staten. Bovendien controleren de Saoedi's een van de drie verbindingen waarlangs de Iraakse afzet zich voltrekt. Maar de Saoedi's en de naburige rijkjes vrezen de Iraakse vijand en zijn mogelijke represailles zozeer dat zij liever toeschouwer zijn dan deelnemer aan het conflict zolang zij niet zelf rechtstreeks worden aangevallen. Het succes van boycot en eventuele militaire actie is sterk afhankelijk van Saoedische medewerking.

IN ZEKERE ZIN is de Arabische wereld nog steeds in een soort dekolonisatieproces verwikkeld. Anders dan bijvoorbeeld in zwart Afrika is de betekenis van de voor de onafhankelijkheid van buitenaf opgelegde onderlinge grenzen onduidelijk gebleven. Het Arabische nationalisme is te vaak een dekmantel gebleken voor het machtsstreven van charismatische leiders om als zodanig geloofwaardig te zijn, feit is dat de idee van het bijeenbrengen van de Arabieren over de landsgrenzen heen steeds weer aantrekkingskracht heeft weten te oefenen op de massa's. Slechts de vorsten die voortkomen uit de traditionele stammenstructuur waren en zijn authentieke tegenstanders van het pan-Arabisme. Vandaar dat zij voor het handhaven van de door het Westen verlangde status quo van essentieel belang worden geacht.

Datzelfde Westen ziet zich geconfronteerd met een voortdurende afbrokkeling van de belangengemeenschap die het verbindt met de traditionele machthebbers in de Arabische wereld. Zo bezien is het verlies van Koeweit een volgende stap in een bekende ontwikkeling die de emirs overigens hebben trachten te vertragen door zich, anders dan hun zuidelijke buren, niet werkelijk met het Westen te verbinden. Hun lot is weinig bemoedigend voor een andere evenwichtskunstenaar op dit slappe koord, de koning van Jordanie die zijn koninkrijk al eens door erfvijand Israel zag gewaarborgd tegenover de Arabische 'broeders' in Damascus. Maar ook de Saoedi's en de Golfsjeiks weten dat hun tijd verstrijkt.

VOOR DE REGERING in Washington en meer in het algemeen voor het Westen is tijd winnen het belangrijkste doel. Tijd betekent immers de mogelijkheid van het ontstaan van nieuwe opties zoals in het geval van Egypte onomstotelijk is bewezen. Anders gezegd, de radicalisering van delen van de Arabische wereld kan tijdelijk zijn. Essentieel daarbij is de radicalisering niet te bevorderen. Alle tegen Irak te nemen maatregelen moeten daarom worden afgestemd met de Arabische landen die tot veroordeling van de Iraakse agressie zijn overgegaan en dienen het waarmerk te dragen van de Verenigde Naties.

De VS hebben de leiding genomen in een operatie die regionaal en wereldwijd van grote betekenis is, in het geval van succes en in het geval van mislukking. De behoedzaamheid waarmee de Amerikaanse president tewerkgaat, getuigt van zijn inzicht in de delicaatheid van de toestand.