Wonderbaarlijke avonturen met cirkels in graanvelden

LONDEN, 4 aug. De wonderbare avonturen van Pat Delgado en Colin Andrews, cirkelschouwers uit bezetenheid, begonnen op de kop af negen jaar geleden. Jarenlang hebben ze gezocht naar erkenning voor hun onderzoek naar het 'flattened swirled crops phenomenon', het verschijnsel van spontaan verschijnende cirkelvormige plekken platgeslagen gewas in korenvelden in Zuid-Engeland. Jarenlang hebben ze geleden onder het simultaan voorkomen van rijpend koren en de intrede van komkommertijd voor de Britse media: zelden nam iemand hun onderzoekingen ernstig.

Tot dit jaar een Japanse televisiemaatschappij besloot het raadsel au serieux te nemen en voor eens en voor altijd op te lossen. In een veld bij Westbury, Wiltshire voor de mystiek georienteerden: Stonehenge-gebied staat nu al enkele weken lang voor een miljoen pond aan videoapparatuur, nachtkijkers , geluidsapparatuur en warmtezoekende camera's opgesteld. Daarmee moet en zal opgevangen worden hoe de cirkels in het koren, steeds talrijker in aantal, steeds ingewikkelder van structuur, bij nacht ontstaan.

Groot was dan ook de opwinding toen vorige week beweging door het camera-oog viel waar te nemen. En peilloos diep de teleurstelling toen de volgende morgen bleek dat de zes cirkels en drie strepen in het korenveld door mensenhand gemaakt waren. 'Wij hebben hier een serieuze taak te vervullen. Dit is precies zestig seconden lang grappig, ' zei Colin Andrews gepikeerd.

Gebeten

Andrews is vooral zo gebeten op de grappenmakers, vermoedelijk journalisten van een 'tabloid-newspaper', omdat een cirkelschouwster-vrijwilliger uit zijn groep zich al voortijdig had laten verleiden tot de uitspraak dat dit 'de mooiste en spectaculairste cirkels zijn die we ooit hebben gezien'.

Ze had bovendien verrukt gewag gemaakt van oranje lichten boven de cirkels vermoedelijk de zaklantarens van de grappenmakers en daarmee gehint in de richting van buitenaardse objecten. Niet dat Andrews en Delgado die mogelijkheid zelf uitsluiten, maar ze zien een UFO het liefst verschijnen, wanneer er een leger van onafhankelijke wetenschappelijke onderzoekers bij staat. De reactie op de grap heeft hen nu weer terug geplaatst in een kamp met het monster van Loch Ness.

Nu al negen jaar lang, tussen mei en september, bestuderen Delgado, een elektromechanisch ontwerper, en Andrews, een elektronisch ingenieur, met behulp van een toenemend leger vrijwilligers, de patronen in het koren. Vorig jaar schreven ze er een boek over, waarin ze opsomden en illustreerden wat ze in de loop der jaren hadden aangetroffen. Cirkels en bijna-cirkels, soms omgeven door een ring, waarbinnen het gewas horizontaal was omgebogen en neergevlijd, in dikwijls ingewikkelde patronen. De cirkels ontstaan 's nachts, dikwijls jaar na jaar in dezelfde akker, zonder dat iemand een verklaring voor hun ontstaan kan geven.

Niet dat dat niet geprobeerd is. Studenten trapten en masse een cirkel door gezamenlijk aan een touw om een paal te lopen. Anderen gooiden een lus. In een geval liet een boer weten dat hij het gewas cirkelvormig gemaaid had om in het jachtseizoen beter bij zijn patrijzen te kunnen. De 'staart' aan de cirkel, die de onderzoekers zo opwindend hadden gevonden omdat hij in omtrek overeenkwam met een soortgelijk fenomeen in Peru, was niet meer dan het spoor van de tractor, op weg naar een volgend maaiveld. Maar Andrews en Delgado zeggen dat er ondanks de pogingen daartoe toch nooit een cirkel is geconstrueerd die bij nader onderzoek de test van echtheid kon doorstaan. In de spontaan gevormde cirkels is het gewas, hoewel soms tot negentig procent gebogen, nooit gebroken. En de vaak gelaagde patronen waarin het gewas is neergevleid als was het een gevlochten mat kunnen niet door mensenhand zijn gemaakt. De echte cirkels zijn 'objecten van schoonheid', de nagemaakte zijn niet meer dan grove vernielingen. 'En elke nieuwe plek waar een cirkel wordt gevonden, bevat ook een nieuw detail', schreven ze vorig jaar in hun boek.

Overlevering

Wat veroorzaakt de cirkels dan wel? Daarvoor heeft tot nu toe niemand een afdoende verklaring kunnen geven. De boeren met wie Andrews en Delgado hebben gesproken, kennen het fenomeen vaak uit overlevering van vaders en grootvaders. De cirkels komen niet alleen in Zuid-Engeland voor, maar ook in bijvoorbeeld Canada, Australie en Duitsland. Er zijn zelfs meldingen van soortgelijke cirkels in de zeventiende eeuw. Maar waarom nam het aantal cirkels in Zuid-Engeland in 1987 opeens zo sterk toe, vergeleken met de jaren daarvoor? Waarom zijn er nu zoveel dat Andrews en Delagdo ze al lang niet meer allemaal persoonlijk kunnen aflopen? En waarom worden de patronen van het neergedrukte gewas steeds ingewikkelder? Dr Terence Meaden, een Brits onderzoeker naar atmosferische processen en schrijver van ook al een boek over de cirkels, houdt het voor een verklaring van hun ontstaan op een combinatie van weersomstandigheden en elektrische geladenheid van de luchtmassa vlak boven het gewas. Die zou een gecompliceerde wervelwind van warme en koude lucht kunnen veroorzaken, waardoor even gecompliceerde patronen in de neergedrukte stengels ontstaan. Delgado en Andrews vroegen zich vorig jaar al af waarom die wervelwinden dan niet als hun soortgenoten overdag optreden. En hoe kan het dat deze wervelwinden als enige kennelijk geluidloos zijn? Het weer, de stand van de maan, een virus, elektromagnetische werking, zwaartekracht, kraaien, konijnen of herten, atmosferische krachten, statische elektriciteit of practical jokers de 302 cirkels die dit jaar al sinds mei zijn verschenen zijn door geen van alle suggesties afdoende te verklaren. Wat blijven er dus voor verklaringen over? Andrews en Delgado onderstrepen in hun boek dat ze geen verklaring hebben, maar geen enkele mogelijke theorie willen uitsluiten.

In de beschrijving van hun voorbeelden komen derhalve vrijelijk getuigenverklaringen voor van mensen die met naam, toenaam en adres worden genoemd, die in een geval een 'goudkleurig, schotelvormig object' hebben gezien, of, in 1976 al en in de buurt van een concentratie van cirkels, 'een soort menselijk wezen met een zilverkleurig pak aan en met roze ogen'. Andrews zelf zag tijdens onderzoek van een cirkel een 'grijs schotelvormig object' tegen de wolken afgetekend. Delgado's slinger slingerde in het centrum van een cirkel als een razende. Andrews' hond werd in de cirkel misselijk, Delgado's camera en Andrews videorecorder begaven het gelijktijdig in het midden van een verse kring en meer dan een van hun familieleden hoorde een droog krakend geluid als van een beginnende bliksemschicht, terwijl er niets te zien viel.

Wat de oplossing ook mag zijn, met de tentatieve beschrijving in hun boek van vorig jaar kan niemand het oneens zijn: de krachten die aan het werk zijn moeten aanzienlijk en van een gebundelde sterkte zijn om grote delen gewas met bijbehorende patronen om te leggen. Ze moeten nauwkeurig gericht of begrensd zijn om zo'n geometrische belijning te veroorzaken en ze moeten gematigd zijn omdat de planten zelden beschadigd worden, maar in horizontale stand verdergroeien en rijp worden. En belangrijkst van alles: die krachten moeten of uit de hemel of van onder de aarde komen, aangezien er geen tekenen zijn van benadering van buitenaf. Andrews en Delgado gebruiken een motto van T. H. Huxley als een schild tegen sceptici: 'Wat we weten is eindig, wat we niet weten is oneindig. Intellectueel gezien staan we op een eiland temidden van een oceaan van onverklaarbaarheden. Elke generatie heeft tot taak een beetje meer land te winnen.'