Schaken

Ik ontving van de Duitse uitgeverij Schach-Archiv een boek waarin ik een interessant nieuwtje aantrof. Het was een openingsboek over de Hollandse verdediging van Christiansen en Silman, maar het nieuwtje was niet van schaaktechnische aard. Het was al op de tweede bladzijde aan te treffen: ' Uitsluiting van aansprakelijkheid. De adviezen in dit boek zijn door de auteur zorgvuldig overwogen en onderzocht. Een garantie voor de juistheid en de volledigheid van de schaaktechnische analyses kan echter niet gegeven worden. Aansprakelijkheid van de auteur of de uitgever voor persoonlijke, materiele of financiele schade is uitgesloten.'Wat was dat? Zouden ze echt bang zijn dat een schaker een proces zou beginnen als hij een fout in de analyses had opgemerkt? Het is bekend dat de Verenigde Staten een paradijs zijn voor mensen die schadeclaims in willen dienen. Je kan er bij wijze van spreken een bananeschil op de grond gooien, er over uitglijden en vervolgens een miljoen verdienen als schadeloosstelling voor het psychotrauma dat door de val is veroorzaakt. Vandaar de kleine lettertjes aan de binnenkant van de schil. Het Duitse boek was een vertaling uit het engels. Zou het daardoor komen? In de Amerikaanse editie stond niets over beperking van aansprakelijkheid. De Duitsers hadden het zelf bedacht.

Ik belde de uitgever. Was er een speciale reden voor zijn bezorgdheid? Was er ooit een proces in Duitsland geweest waarin een bedrogen lezer de schrijver van een openingenboek had aangeklaagd? Dat scheen inderdaad het geval te zijn, maar het fijne wist de uitgever er niet van, daarvoor moest ik bij zijn collega Manfred Madler zijn.

Uitgever Madler wilde me graag inlichten. Er was een jaar of vijf geleden een zaak geweest, voor zover hij wist was het niet tot een rechterlijke uitspraak gekomen, er was een schikking getroffen, maar de Duitse schaakuitgevers waren geschrokken. Het ging om een boek van Helmut Pfleger, die in Duitsland een groot autoriteit is omdat hij altijd de schaaktelevisieuitzendingen presenteert. Een schaker had in de laatste ronde van een toernooi een aanbeveling uit het boek van Pfleger opgevolgd. De aanbeveling deugde niet en hij verloor. Als hij remise had gespeeld had hij een prijs gewonnen. Hij stelde Pfleger aansprakelijk. Het had een hoop ellende gegeven en Pfleger was veel geld kwijt geweest aan een advocaat. Sindsdien liet Falken Verlag, de uitgever van Pfleger, in al zijn boeken een uitsluiting van aansprakelijkheid afdrukken. Zo nieuw was het dus niet.

Uitgever Madler zelf deed het al twee jaar. Hij vond het heel verstandig dat zijn collega's van Schach-Archiv nu gevolgd waren. ' U weet toch hoeveel gevaarlijke gekken er in de schaakwereld rondlopen.' Madler begon te lachen en deed een kleine bekentenis: ' U moet begrijpen dat ik zelf bijzonder kwetsbaar ben. Ik geef namelijk al die gambietboekjes uit.'Ik begreep wat hij bedoelde. De gambieten worden vooral door zwakke schakers gespeeld. De kennis die zo ontstaat is niet erg betrouwbaar. Ook de boekjes worden meestal door tweederangs schakers geschreven, bij wie het enthousiasme groter is dan de objectiviteit. Wie in die boekjes fouten wil vinden hoeft niet lang te zoeken. Ik bedankte uitgever Madler hartelijk voor zijn leerzaam betoog, maar ik vroeg me af of zijn veiligheidsmaatregelen wel voldoende waren. Zo'n tekstje waarin aansprakelijkheid van de hand wordt gewezen heeft maar een beperkte juridische waarde. Als een rechter meent dat de aansprakelijkheid in feite wel degelijk bestaat kan je je er niet van afmaken door het simpel te ontkennen. Een spandoek op een auto, waarmee de bestuurder iedere aansprakelijk voor botsingen, ontstaan door zijn schuld, van de hand wijst, heeft juridisch geen betekenis. Zou het eigenlijk niet goed zijn om de schaakschrijvers tot wat meer zorgvuldigheid te dwingen? Er is een bekende anecdote over schaakboekenschrijver Pachmann. Hij speelt een toernooipartij. Zijn tegenstander maakt al in de opening een fatale fout. Hoe kunt u zo'n slechte zet spelen, vraagt Pachmann nadat hij de partij snel gewonnen heeft. U heeft die zet zelf in uw laatste boek aanbevolen, antwoordt de tegenstander beteuterd. Pachmann glimlacht en zegt: Nee, dat kan niet, dat moet ik van iemand hebben overgeschreven.

Je kunt sympathie hebben voor een gedupeerde die, geschokt door deze misdadige slordigheid, naar de rechter zou lopen. Aan de andere kant: de claims zouden tegenwoordig wel heel hoog op kunnen lopen. Kasparov volgt een aanbeveling van Timman in New in Chess en verliest zijn wereldkampioenstitel. De schade bedraagt vele miljoenen dollars. Het is duidelijk dat openingstheoretische beschouwingen niet meer geschreven kunnen worden als de risico's zo groot zijn.

Ik bladerde in het boek van Christiansen en Silman en kwam de volgende stelling tegen.

Wit aan zet. De zwarte opstelling is tegenwoordig heel populair, maar erg onnatuurlijk. Ik ben er van overtuigd dat er iets ernstig mis mee is. Wat zeggen Christiansen en Silman er van? De eerste indruk die zij wekken is dat zwart in bijna alle hoofdvarianten in het voordeel komt. Dat kan niet kloppen, daar zullen de schrijvers nog last mee krijgen. Ik heb geen ruimte meer om zelf een partij te bespreken en ik prijs me gelukkig, want de schrik zit er wel in.