Lange IJzerenbrug, DORDRECHT

Dordrecht, eeuwenoude handelsstad waar Noord, Beneden Merwede en Oude Maas samenstromen, is rijk aan bijzondere bruggen. Het noordelijk gedeelte van de binnenstad aan het waterfront bestaat uit een aantal eilanden met daartussen vele havens, aangelegd vanaf de 14e tot in de 17de eeuw. Grote koopmanswoningen, pakhuizen en afgemeerde binnenvaartschepen geven deze rivierenbuurt een levendig aanzien. Ook de vele bruggen aan de havens zijn een karakteristiek element in dit stadsbeeld. Van af het begin domineerden de beweegbare bruggen - vanwege het drukke scheepvaartverkeer - de havens.

De traditionele, houten bruggen zijn in de loop van de 19e eeuw bijna allemaal vervangen door ijzeren bruggen van verschillende typen, waarvan er nog opmerkelijk veel zijn overgebleven. Een aantal ervan is rond het midden van de vorige eeuw ontworpen door stadsarchitect G. N. Itz, zoals de Damiatebrug over de Wolwevershaven, de enige dubbele ijzeren ophaalbrug van Dordrecht, in 1855 vervaardigd door de Haagse ijzergieterij Enthoven en Co. Itz had zich op de bruggenbouw grondig voorbereid. Hij maakte een studiereis langs bruggen in Maastricht, Antwerpen en Schiedam. Helaas stortte de Damiatebrug een maand na de opening al gedeeltelijk in. Snel werd de schade hersteld en sindsdien heeft de brug alleen aanvaringsschade opgelopen.

Een andere brug van Itz is de Nieuwbrug over de Wijnhaven (1850) van de ijzergieterij D. A. Schretlen en Co. te Leiden. Dit was oorspronkelijk een brug met een 'oorgat' een opening voor schepen met een mast, zodat de brug niet steeds geopend hoefde te worden. De Draaibrug over de toegang tot de Kalkhaven, een dubbele draaibrug uit 1890, en de Mazelaarsbrug over het Maartensgat, een enkele draaibrug uit 1875, zijn net als de andere bruggen allemaal beschermde monumenten: zeldzaam geworden voorbeelden van 19de-eeuwse ijzeren bruggenbouw en vanwege hun betekenis voor de eveneens beschermde binnenstad. In dit opzicht spant de Lange IJzerenbrug uit 1856 de kroon. Dit is een lange, smalle brug, waarvan het beweegbare deel is uitgevoerd als basculebrug en zij is net als de Damiatebrug een coproduktie van architect Itz en gieterij Enthoven en Co. Deze sierlijke brug ontleent zijn naam aan het feit, dat hij over het breedste punt van de grote Nieuwe Haven is gebouwd. Al met al kunnen weinig steden in Nederland bogen op zo'n staalkaart aan 19de-eeuwse ijzeren bruggen als Dordrecht.foto Freddy Rikken