Boekwinkelen in LONDEN

In 1971, het jaar dat ik hier kwam wonen, verleende Helene Hanff, een Amerikaanse schrijfster, wat hernieuwde bekendheid aan Charing Cross Road, vanouds de Londense boekenstraat. In 84 Charing Cross Road (Andre Deutsch), sindsdien voor het toneel bewerkt, publiceerde ze haar na-oorlogse correspondentie over antiquarische boeken met een verkoper in Marks en Co., nu allang gesloten.

Marks was niet de enige boekhandel die van Charing Cross Road verdwenen is, alhoewel de 'groten' er nog altijd zijn: Foyles, de verschillende filialen van Collet's, en het antiquariaat Zwemmer. Er zijn ook enkele nieuwe bijgekomen. Omstreeks 1980 opende Tim Waterstone er zijn algemene boekhandel Waterstone's die, nieuw voor Londen, ook op zondag geopend was. Het werd een groot succes. Tien jaar later werd deze nu zes filialen tellende zaak overgenomen door W. H. Smith. Een van de nieuwere boekhandels op Charing Cross Road is de orthodox feministische boekhandel Silver Moon. 'Orthodox feministisch' wil zeggen dat de mannen moeite hebben er binnen te komen. Toen Joan Smith er onlangs voor kwam lezen uit haar collectie essays Mysogenies (Faber, 1989) in het gezelshap van haar als 'nieuwe man' geldende echtgenoot Francis Wheen, de auteur van de onlangs bij Chatto verschenen biografie van Tom Driberg, werd hem de deur gewezen.

De vernieuwingen onder de boekhandels in de afgelopen twintig jaar hebben zich voornamelijk buiten Charing Cross Road voltrokken. Dillon's, de grote universitaire boekhandel, heeft verschillende nieuwe filialen geopend, waaronder een Arts Bookshop op Long Acre in Covent Garden. De toekomst voor Dillon's zag er enige tijd weinig hoopvol uit. In 1981 probeerde de schrijfster Anthonia Byatt op een bijeenkomst ter gelegenheid van een Londense lezing van Gerard Reve, nog steun te verkrijgen voor een reddingsactie voor de in die tijd met ernstige 'cashflow' problemen kampende onderneming.

Sisterwrite, de feministische boekhandel in Upper Street in Islington, Gay's the Word, de boekhandel voor homoseksuelen in Marchmont Street in Bloomsbury, en Forbidden Planet, de enorme science fiction zaak in New Oxford Street, behoren tot de nieuwere zaken die een solide reputatie hebben opgebouw als specialisten. Daarnaast zijn er nog honderden algemene en op alle denkbare gebieden gespecialiseerde boekhandels, te vinden in de Yellow Pages, het equivalent van de Gele Gids, en bijvoorbeeld in het gidsje London Bookshops (Lascelles, 1986) van Diane Stephenson. Maar de boekhandel waar ik mij het meest op mijn gemak voel, zou je een buurtzaak kunnen noemen. Het is The Angel Bookshop, 102 Islington High Street, in het verlengde van de antieksteeg Camden Passage. Hier word ik ten eerste beleefd genegeerd als ik, gewapend met pen en bloknoot, druk aantekeningen maak uit de meestal vrij dure titels die op de door mij af en toe in deze krant besproken Engelse non-fictie boekentoptien voorkomen, zonder verder een enkel boek aan te schaffen. Ten tweede wordt ik er niettemin op charmante wijze geholpen als ik bij andere gelegenheden wel een een boek koop.

John Murray Browne, de huidige eigenaar, verliet in 1977 zijn redacteursbaan bij Penguin om een droom te verwezenlijken. Van een oude dame die in het verkoopcontract voor het pand een clausule liet opnemen dat er op nummer 102 een boekhandel gevestigd moest blijven, nam hij een kleine algemene boekhandel over, Hij heeft er sindsdien een goed gesorteerde zaak van gemaakt, met moderne literatuur als sterkste punt. Uit de beperkte ruimte wordt het uiterste gehaald door van elke titel slechts een exemplaar uit te stallen, terwijl de rest in de magazijnen in de kelder blijft, en door een relatie met een groothandel die titels op bestelling binnen een paar uur aflevert. In Islington, een buurt vol intellectuelen, kopen schrijvers zoals Penelope Lively, Andrew Motion, Nina Bawden, Alistair Mount, Adam Lively, Michael Ignatieff, en ooit Salman Rushdie, boeken bij de Angel Bookshop. Murray Browne organiseert in zijn etalage kleine uitstallingen van het nieuwste werk van een 'local author'. Nog niet zo lang geleden kondigde daar een opschrift aan: ' All these books are by local authors, unless otherwise indicated.' Acteurs zoals Faye Dunnaway, Julie Christie, Simon Callow, Steve Berkhoff en Anthony Sher komen er ook. En om de een of ander reden besloot Joan Collins om er op een dag snel 300 pond uit te geven voor een stapel koffietafelboeken over Art Deco en Art Nouveau. Een paar weken later werd de rubriek 'A room of my own' in het zondagsblad The Observer aan Joan Collins gewijd. En daar zag Murray Browne diezelfde boeken terug, nu inderdaad op een koffietafel. Het stukje straat waar The Angel Bookshop te vinden is, hoort nog helemaal bij Camden Passage, waar niet alleen op woensdag en zaterdag in de open lucht een antiekmarkt wordt gehouden, maar waar verder in op een na alle panden een antiekzaak huist. De ene zaak, F. Beck, Toys and Electrical goods, op nummer 22, werd in 1896 geopend en is nog steeds in dezelfde familie. De winkel, waarvan het interieur sinds 1928 niet is veranderd, is zelf een stuk antiek, met hellende planken vloeren, een onbestemde muffe geur en een ingewikkeld systeem van houten laatjes en vakken.

Met zijn uitgebreide collectie gloeilampen is Beck een uitkomst voor buurtbewoners in het bezit van lampen waarvoor standaardformaat peertjes ongeschikt zijn. En dat betekent dus voor al die intellectuelen in Islington. De huidige eigenaar is vastbesloten Beck's eeuwviering te halen en de antiquairs uit het pand te houden, ondanks de nieuwe hoge zakenbelasting op winkelpanden, de 'business rate', die voor een stijgend aantal faillissementen verantwoordelijk is.