Saxofonist Ben Webster: brute and beautiful

'Steeds gevoeliger en steeds torniger geworden is de vox humana van Ben Webster van filigraan tot dirty, van funky tot fluisterende verleiding of biecht, een constante grootheid in de jazz'.

Deze omschrijving van het geluid van saxofonist Ben Webster (1909-1973) is te vinden in een artikel van Dolf Verspoor dat onder de titel The Devil against Ben Webster in september 1966 verscheen in het toenmalige vakblad Jazzwereld. Webster was toen net in Nederland komen wonen, waar hem hetzelfde bleek te wachten als eerder in Amerika: onderschatting en obscuriteit. Sleet zijn al jaren in Amsterdam wonende collega Don Byas zijn tijd ook niet vrijwel in anonimiteit? En Verspoor maakte zich kwaad: 'Ik huldig mijn leven de stelling dat het publiek parasiteert op de kunstenaar, en dat het voor hem verantwoordelijk is. En niet omgekeerd.'

De noodkreet van Verspoor leverde in elk geval een geslaagde poging op om Webster voor de vergetelheid te behoeden: het in 1967 door Johan van der Keuken gefilmde portret Big Ben gemaakt in opdracht van de VPRO-televisie. Delen ervan zijn te zien in de vanavond uit te zenden documentaire The Brute and the Beautiful, net als het prachtige Billie Holiday-portret van vorige week vervaardigd door de Engelsman John Jeremy. Ook van de Deense omroep mocht Jeremy materiaal gebruiken waarin we hem met een strijkorkest aan het werk zien in de Ballad Some other Spring. Daarnaast zijn er oudere Amerikaanse film- en tv-opnamen te zien, sommige heel bekend, zoals die uit Jazz from Studio 61, andere heel zeldzaam, zoals die met Bluesshouter Jimmy Witherspoon en die met baritonsaxofonist Gerry Mulligan. Ben Webster was dus in Amerika niet geheel onbekend maar eerder onbemind, en dat lag niet alleen aan anderen. Zijn drankzucht was spreekwoordelijk, het daarbij behorende aggressieve gedrag gevreesd. Het woord 'Brute' prijkt niet voor niets in de titel van deze documentaire, het valt ook om de haverklap in interviews, onder andere die met zijn achternicht Joyce Cockrell. In feite vocht Webster vooral tegen zichzelf en kon hij maar slecht op eigen benen staan, zowel muzikaal als persoonlijk. Hij was een echte 'familyman' die zijn vrije tijd het liefst bij zijn moeder en grootmoeder sleet en toen dat niet meer kon anderen over zich liet moederen. Zowel toetsenspeler Joe Zawinul als zijn Amsterdamse hospita mevrouw Hardloper hebben het ervaren. Een klein hart dat huisde in een te groot en sterk lichaam, dat was Ben Websters probleem. Maar blazen deed hij altijd prachtig, soms als een woedende storm, meestal echter als een milde zeebries.

The Brute and the Beautiful, portret van saxofonist Ben Webster, Ned. 3, 20.20 - 21.52 uur.