Paul Verhoeven maakt na Total Recall erotische thriller; Geweld op Mars, succes in VS

Volgende week vrijdag gaat Total Recall in premiere, de derde film die Paul Verhoeven in Amerika maakte en, na zijn Robocop, de tweede die een miljoenenpubliek trekt. Verhoeven, inmiddels gevestigd in Los Angeles, reisde naar Nederland om zijn film te begeleiden.

Waarom is het toch de droom van veel Nederlandse filmmakers carriere te maken in de Verenigde Staten? Wat stellen ze zich voor daar te zullen doen, afgezien van de wensdroom rijk en beroemd te zijn? Paul Verhoeven ondervond de consequenties van deze ambitie: hij maakte de film Flesh and Blood zoals die hem na aan het Nederlandse hart lag en er was geen Amerikaan die hem wilde bekijken. 'Die film is te cynisch', zegt Verhoeven nu. 'Rutger Hauer is de held maar hij zit er niet mee elke vrouw te verkrachten die op zijn weg komt. En de heldin is een Fientje in het kwadraat.'

Met die naam verwijst Verhoeven naar Spetters, waarin het patatbakstertje Fientje (Renee Soutendijk) haar bestaan opbouwt door over de gevoelens heen te walsen van iedereen die op haar weg komt. Tenslotte stelt ze haar toekomst zeker met de bouw van een eigen snackbar op de rokende puinhopen van het cafe van haar vader.

Verhoeven zegt inmiddels niet meer zo te hameren op een opportunistische hoofdpersoon: 'Ik zie het opportunisme om me heen en dat inzicht sijpelt natuurlijk door als ik een film maak. Maar ik zet mijn personages niet meer in eerste instantie cynisch op. In Amerika wordt cynisme niet zo hoog gewaardeerd en dat heeft invloed op mijn houding. Het accent op het opportunisme had alles te maken met mijn samenwerking met Gerard Soeteman (Soeteman schreef de scenario's voor bijna al Verhoevens films, onder meer Turks fruit, Soldaat van Oranje en De vierde man JR). Als je samenwerkt, zeker als je dat zo lang doet, kom je uit bij wat je gemeenschappelijk hebt. Belangstelling voor opportunisme, voor de relatie tussen sociologie en moraal, was de gemene deler van Soeteman en mij. Ik heb zijn manier van schrijven wel eens vergeleken met een bioloog die een insectenvolk bestudeert. Hij hangt boven de bak en zegt, kijk nou eens wat die elkaar aandoen; leuk is het niet, maar ze doen het wel. Ik ben minder analytisch, maar mij treft opportunisme altijd en dat gebruikte Soeteman dan weer.' Flesh and Blood flopte. Maar Paul Verhoeven kan ook meepraten over het andere uiterste, want Robocop, zijn tweede Amerikaanse film, werd een gigantisch succes. Het is een brute actiefilm over een menselijke machine en in eerste instantie is er niets dat een niet-Amerikaanse aanpak verraadt. Verhoeven wist dit keer wel te voldoen aan de moralistische verwachtingen van zijn nieuwe doelgroep, en het Amerikaanse publiek liet zich vervolgens van harte overmeesteren door de in Nederland al bekende Verhoeven-toon: goed gefilmd, tamelijk extreem geweld, zwarte humor en af en toe een onverwacht gevoelig detail. 'Onderschat niet de invloed van het script, hoor', waarschuwt hij. 'Ze vroegen mij voor die film omdat het verhaal meer vroeg dan het doorsnee action adventure. De meeste grappen die aan mij worden toegeschreven zaten in het scenario. Ik heb ze naar voren gehaald en prominenter uitgewerkt, dat wel.'

Alleen de Verhoeven-seks ontbrak daarvoor is Amerika te preuts, wist Verhoeven en die liet hij dus weg.

Inmiddels is het hem nog een keer gelukt. Total Recall heet zijn nieuwste Amerikaanse film, de Oostenrijkse Amerikaan Arnold Schwarzenegger speelt de hoofdrol en weer stroomde het Amerikaanse publiek toe.

Total Recall speelt zich af in de volgende eeuw, wanneer de mogelijkheden tot hersenmanipulatie fors zijn uitgebreid. Wie er eens uit wil kan zich nu vervoegen bij een paramedisch bureautje. Daar kan hij voor een spotprijs het enige bestellen dat een verre reis achterlaat: een mooie gedetailleerde herinnering. De hoofdpersoon van Total Recall heeft er wel oren naar en bestelt een reis naar Mars, met als speciale wens dat hij een geheim agent is. Het is het begin van een bloedstollend verhaal. De ene geimplanteerde herinnering zit de andere in de weg, en telkens moet de ene werkelijkheid plaats maken voor een andere, door een Big Brother-achtige tiran georganiseerde, werkelijkheid. De Goede Man redt de arme, uitgebuite Marsbevolking van een intense Slechterik en zijn liefje valt hem, uitgeput van wat ze heeft moeten doorstaan, in de armen. Een kus. Eind goed al goed. Of was het allemaal onderdeel van een kunstmatige herinnering?

Schwarzenegger

Dat Verhoeven werd uitgenodigd voor de regie van Total Recall was een idee van hoofdrolspeler Arnold Schwarzenegger. Ze waren door een wederzijdse kennis aan elkaar voorgesteld in een restaurant. Verhoeven: 'Martine, mijn vrouw, zei nog dat ik eigenlijk eens met hem zou moeten werken. Ze bedoelde dat Schwarzenegger een soort Rutger Hauer is. Die klaagt wel altijd dat ik hem harde types heb laten spelen, maar ik liet ook zijn kwetsbaarheid en aardigheid zien waaraan de meeste van mijn collega's voorbij gingen. Vooral Amerikaanse regisseurs doen daar geen moer aan. Die denken 'hij is een ster, dus wat hij doet is goed' en laten het erbij. Eenzelfde, zelden op film ontgonnen, aardigheid zit in Arnold.' Schwarzenegger vroeg om Verhoeven vanwege Robocop. 'Hij beweert in interviews dat hij Soldaat van Oranje ook had gezien, maar ik weet niet of dat waar is. Toen we in Mexico draaiden, heb ik voor de spelers en de andere medewerkers mijn Nederlandse films vertoond.

Vooral over Turks Fruit stond Arnold perplex. Niet dat hij geschokt was, maar hij begreep niet dat ik zoiets gewoon voor de bioscoop had gemaakt. Hij noemde mij altijd al 'crazy' en dat werd daarna niet minder.' Verhoeven besloot in Total Recall minder nadruk te leggen op satire, 'dan zou ik verder gegaan zijn op het spoor van Robocop. Ik wilde een andere film maken. Er valt nog wel wat te lachen, maar anders.' De nadruk ligt nu op het geweld. 'De eerste twintig minuten gebeurt er helemaal niets en dan slaat Arnold, van wie je helemaal nog niet weet dat hij dat kan, binnen dertig seconden vier mannen tegen de vlakte. Lekker razendsnel, je hoort de nekken breken, je ziet ze in elkaar klappen. Het Amerikaanse publiek, dat zich gelukkig nooit koest houdt in de bioscoop, schreeuwt 'oh NO!!' bij die nekken, en applaudisseert als het gevecht achter de rug is. 'Dit verhaal had veel minder gewelddadig verteld kunnen worden. Het script, gemaakt door de schrijvers van Alien, bestond al tien jaar en toen ik het in handen kreeg hadden er hadden zes regisseurs serieus aan gewerkt. Iemand wilde het maken met Richard Dreyfuss, Dustin Hoffman was ook mogelijk geweest. Toen ik het had gelezen, leek me de ideale hoofdrolspeler Harrison Ford, een 'gewone' man met veel mogelijkheden, maar per se niet 'bigger than life'. Schwarzenegger is dat wel en hij was het uitgangspunt voor mijn Total Recall. Ik heb het scenario aan hem aangepast, vooral door het geweld uit te vergroten. Verder was de hoofdpersoon een schlemiel. Een door Schwarzenegger gespeeld schlemiel leek me irritant.

Daar gelooft niemand in en dat heb ik veranderd. Hij wordt nog steeds geintroduceerd als een gewone jongen, maar wel een van wie aannemelijk is dat hij zo sterk is.' Total Recall loopt over van 'special effects', de een nog ingenieuzer dan de ander. 'Altijd als ik een film zag met special effects was ik jaloers, geergerd omdat ik met mijn wetenschappelijke achtergrond niet eens kon doorzien hoe ze werkten. Ik ben er nu een paar jaar mee bezig geweest, maar nu wil ik wel weer eens af van de science fiction. Disney heeft me gevraagd de Odyssee te verfilmen, misschien dat ik de special effects daar iets interessanter kan gebruiken. Maar ik ga eerst een jaar iets anders doen, iets gewoons. Ik heb net getekend voor wat ze in de VS een 'erotische thriller' noemen, met Michael Douglas. Het zal geen Turks Fruit worden. Meer De vierde man en dan zonder occulte toestanden. Een sexy Hitchcock, stel ik me voor.' Er zullen toch nog wel wat glazen wanden in duizend splinters breken? Dat is zo langzamerhand uw specialiteit. 'Het zal wel iets persoonlijks zijn. Ik zie dat graag: het ene moment is glas consistent, glad, sterk. En binnen twee seconden is het compleet aan gruzelementen. Het heeft iets prettigs, die totale vernietiging. Toch?'