Zwartrijders laconiek over verhoging van boetes

AMSTERDAM, 2 aug. 'Dat is dan 101 gulden, ' zegt de wagenbegeleidster. De gecombineerde ploeg 4 en 5 van de afdeling kaartcontrole van de tramremise Lekstraat in Amsterdam is zojuist opgestapt op een tram van lijn 9 richting Artis. De aangesproken passagier met honkbalpet en afgeknipte spijkerbroek zegt dat hij zoveel geld niet op zak heeft. De wagenbegeleidster maakt vervolgens proces-verbaal op. Twee bejaarde vrouwen die in de buurt zaten, gaan een eindje verderop zitten. 'Vanochtend vloog zo'n zwartrijder een controleur naar de keel', licht een van hen toe.

Gisteren werd de maatregel van minister Maij-Weggen van verkeer en waterstaat van kracht waarbij de boetes voor zwartrijden op tram, bus en metro verhoogd werden van 25 tot honderd gulden. Daarbij komt een gulden extra voor de niet-betaalde rit. De minister wil zo het illegaal gebruik van openbaar vervoer, het zwartrijden, terugdringen. De kaartcontroleurs verwachten dat de hogere boetes alleen zullen leiden tot meer agressie van passagiers.

Een woordvoerder van het Gemeentelijk Vervoerbedrijf noemde de verhoging van de boetes vanochtend een goede maatregel in combinatie met 'een aantal maatregelen in de preventieve sfeer'.

Het gaat hierbij om een proef met conducteurs en het afsluiten van metrostations.

Het publiek in Amsterdam reageert over het algemeen laconiek op de verhoging. 'U weet dat de boete verhoogd is tot 100 gulden', vraagt een andere kaartcontroleur aan een zwartrijdster. 'Ja, hoor', antwoordt deze, 'het is nu honderd gulden of twee dagen cel'. Gistermiddag waren er vijf zwartrijders die de boete meteen betaalden. Naar schatting vijftig mensen kregen een proces-verbaal.

Dit voorjaar werd bekend dat in Amsterdam een kwart van de passagiers zonder kaartje reist. De hoofdstad heeft hiermee het grootste aantal zwartrijders van Nederland. Het Gemeentelijk Vervoerbedrijf (GVB) lijdt daardoor jaarlijks een schade van naar schatting 100 miljoen gulden.

In de koelte van het wachthuisje van lijn 7 op de Plantage Kerklaan pauzeren de controleurs om drie uur 's middag met een sigaret en een blikje frisdrank. Tijdens de rit van het Rembrandtsplein naar hier is geen enkele passagier om zijn kaartje gevraagd. 'Ze lachen je alleen maar harder uit', zegt een van controleurs als hem gevraagd wordt naar de reactie van het Amsterdamse publiek op de verhoging van de boetes. 'Meestal geven ze een valse naam op. Dan heten ze Piet Pietersen en wonen ze in de Lutjebroekstraat.'

De kaartcontroleurs hebben hun twijfels over het effect van de verhoging van de boetes: 'Die 100 gulden boete zal het zwartrijden niet terugdringen omdat er geen legitimatieplicht is. Mensen zullen nog vaker valse namen opgeven.' Volgens het openbaar ministerie in Amsterdam wordt in 70 procent van de gevallen een pseudoniem gebruikt door geverbaliseerde zwartrijders. Boetes kunnen daardoor niet worden geind. Vorig jaar bleef betaling uit van 103.000 van de 152.000 wegens zwartrijden uitgedeelde processen-verbaal.

De controleurs zelf bedienen zich overigens ook van schuilnamen. Jimmy, Olivia, Cloas, Linda en Renee hebben voor de gelegenheid allemaal de achternaam Janssen. De reden hiervoor is dat ze regelmatig te maken hebben met aggressieve klanten. 'Ik heb geen zin om ook nog eens prive bedreigd te worden', zegt Jimmy.

Vooral de lijnen van het Leidseplein naar het Weesperplein, noemen de controleurs 'traumatisch'. Het publiek op die lijnen zou zo agressief zijn dat kaartcontrole bijna onmogelijk is. Jimmy: 'Als je op die lijnen je werk goed zou doen, was je de ene helft van de dag aan het knokken en zat je de andere helft op het politiebureau aangifte te doen.' Niet altijd kan het Amsterdamse zwartrijders kwalijk worden genomen dat ze geen kaartje hebben. Zo is het voor passagiers die bij de RAI opstappen regelmatig onmogelijk om een vervoersbewijs in de tram te kopen. Trambestuurders moeten de kaartjes die zij aan het publiek verkopen eerst zelf kopen van het vervoerbedrijf. Het GVB-kantoor bij het Centraal Station accepteert echter het kleingeld niet uit de kassa's van de bestuurders. 'In zulke gevallen hou je daar rekening mee en geef je natuurlijk geen boete', zeggen de controleurs.

Controleurs twijfelen aan effect van de maatregel